mirin

Ji Wîkîferheng
Jump to navigation Jump to search

Kurmancî[biguherîne]

Emeliyatkirina kesek mirî.

Bilêvkirin[biguherîne]

Lêker[biguherîne]

mirin (lêkera negerguhêz)
Raya dema niha: –mir
RP.
Niha
ez dimirim
tu dimirî
ew dimire
em, hûn, ew dimirin
Fermanî Yekjimar bimire
Pirjimar bimirin
Raya dema borî: –mir
RP.
Boriya
sade
ez mirim
tu mirî
ew mir
em, hûn, ew mirin
Formên din:1rightarrow.png Tewandin:mirin

mirin lêkera xwerû, negerguhêz

  1. (mirov, heywan, riwek) êdî nejîn, êdî nejiyan, li jiyanê neman, ji jiyanê çûn, jiyan sekinîn, jiyan rawestîn
    • Bapîrê te miriye yan hê jî dijî?
    • Celadet Elî Bedirxan sala 1897 li Stenbolê ji dayik bû û sala 1951 li Şamê mir.
    • Kerê me par mir.
    • Dara li hewşê hişk bûye û miriye.
  2. hatin kuştin
    • Di şerî de gelek kesên bêgunehdimirin.
  3. qirr bûn, biriyan, birihan, qelîn, qeliyan, kokbirr bûn:
    • Dînozor berî 60 milyon salan mirine.
    • Gelê kurd bi top û teyareyên dijmin namire.
  4. heyran bûn, bendewar bûn, pirr hêvî kirin, zêde xwestin.
    • Em bo rojeke azadiyê dimirin!
  5. xwe gorî kirin, xwe qurban kirin, xwe canfida kirin
    • Bi hezaran xortên kurd bo Kurdistanê mirine.
  6. êdî neman yan qels û lawaz bûn
    • Evîna wan miriye.

Herwiha[biguherîne]

Bi alfabeyên din[biguherîne]

Hevwate[biguherîne]

Dijwate[biguherîne]

Ji wêjeya klasîk[biguherîne]

Gotinên pêşiyan[biguherîne]

  • Mirin dîkê spî ye, li devê deriyê herkesî ye.
  • Mirin kerê etaran e, li ber deriyê malan e.

Tewîn[biguherîne]

Têkilî[biguherîne]

Bide ber[biguherîne]

Bi zaravayên kurdî[biguherîne]

Etîmolojî[biguherîne]

hevreha soranî مردن‎ (mirdin‎), kurdiya başûrî mirdin, lekî mirdin, zazakî merden, merdene, hewramî merday, farisî مردن‎ (berê "murden", niha "morden"), tacikî мурдан (murdan), pehlewî murden, peştûyî مړل‎ (mṛǝ́l), avestayî 𐬨𐬀𐬭 (mer-), sanskrîtî मरति (marati), hindî मरना (mernā), ûrdûyî مرنا‎ (merna), ermeniya kevn մեռանիմ (meṙanim), ermeniya niha մեռնել (meṙnel), hîtîtî 𒈨𒅕𒍣 (me-er-zi /merzi/), lîtwanî mirti, latviyayî mirt, çekî mřít, rûsî -мира́ть (-mirátʹ), bulgarî умирам (umíram), latînî morior, îtalî morire, spanî morir, portugalî morrer, fransî mourir, inglîzî murder (qetil, qetil kirin), almanî Mord (qetil), danmarkî/norwecî/swêdî mord (qetil)... hemû ji proto-hindûewropî *mer- (mirin).

Ketina D ji pey R di kurmancî de diyardeyeke tîpîk e. Bo nimûne, kurmancî "birin, kirin, mirin, xwarin" lê soranî "birdin, kirdin, mirdin, xwardin" û zazakî "berdene, kerdene, merdene, werdene".

Ji eynî rehî: merg, mêr, mirar, mirov (û varyantên peyva "mirov": meriv / mere / mere)...

Çavkanî
Çabolov r. 663, Cheung r. 265, Chyet r. 390, Pokorny r. 735, Watkins r. 55, Etymonline

[biguherîne]

Werger[biguherîne]

Navdêr[biguherîne]

Zayenda mê ya binavkirî
Rewş Yekjimar Pirjimar
Navkî mirin mirin
Ravek mirina mirinên
Çemandî mirinê mirinan
Nîşandera çemandî mirinê wan mirinan
Bangkirin mirinê mirinino
Zayenda mê ya nebinavkirî
Rewş Yekjimar Pirjimar
Navkî mirinek mirinin
Îzafe mirineke mirinine
Çemandî mirinekê mirininan

mirin

  1. bidawîhatina jiyanê, qedîna heyatê, dawiya jiyanê, nemana li jiyanê:
    • Em bi mirina wê gelek xemgîn bûn.
    • Ew bi zor ji mirinê xilas bû. (Kêm mabû ku bimire.)
  2. qirrbûn, biriyan, birihan, kokbirrbûn
    • Mirina dînozoran berî 60 milyon salan ji ber çi bû?
  3. hatinkuştin
    • Teqîn bû sebebê mirina deh kesan.
  4. hesret, mirad, heyranî, bendewarî, hêvîdarî (bi taybetî ya pir zêde)
    • mirina bo rojeke azadiyê
  5. canfîdayî, xwegorîkirin, xwequrbankirin, xwe fidakirin:
    • mirina bo xatirê Kurdistaneke azad
  6. neman yan qelsbûn û lawazbûn:
    • mirina evîna du evîndarên berê.

Hevwate[biguherîne]

  • dînî, kevnar:

Werger[biguherîne]

Formeke lêkerê[biguherîne]

mirin

  1. dema borî ya sade û pirhejmar (em/hûn/ew) ji lêkera mirin:
    • Ew hemû mirin.
  2. (behdînî) dema bê pirhejmar (em/hûn/ew) ji lêkera mirin:
    • Em hemî dê mirin. (Em hemû dê bimirin.)

Etîmolojî[biguherîne]

Ji rehê -mir- (mirin) + paşgira kesî ya pirhejmariyê -in