dawî

Kurmancî

Bilêvkirin

• IPA^(kilîd): /dɑːˈwiː/

• Deng (Bidlîs):

  guhdar bikeⓘ

  (file)

• Kîtekirin: da·wî

Navdêr

dawî m

1. talî, soxî, dûmahî, encam, akam, netîce, songî

   Hevmane: dawîng, axir, kutahî

   Dijmane: destpêk, bidayet, sereta, ibtida

   Û li dawiyê ew biser ketin.

   • 1986, Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem:

     Bi wî awayî, maça wan bi yanzdeh û deh dawî hat.

   • (Tu dikarî tarîxa vê jêgirtinê binivîsî?), Ciwan Haco, Dil Ketimê:

     Wek serxweşek bê hiş
     Ketime riya çep û rast
     Qediya qediya
     Şeva dawî hejiya

   • (Tu dikarî tarîxa vê jêgirtinê binivîsî?), Xelîl Xemgîn, Nîne Nîne:

     Mala keçkê li taxa jorî ye
     Sewda daye, hêş nemaye
     Gotinên xelkê dawî naye

2. paşîn
   • 2023, J.R.R. Tolkien, tercimekirina Samî Hêzil, Hobbit, çapa 1ê, Enqere: Cervantes, →ISBN, rûpel 72:

     ...li dawîya rêzê...

Tewandin

Tewandina dawî

Zayenda mê ya binavkirî
Rewş	Yekjimar	Pirjimar
Navkî	dawî	dawî
Îzafe	dawiya	dawiyên
Çemandî	dawiyê	dawiyan
Nîşandera çem.	wê dawiyê	wan dawiyan
Bangkirin	dawiyê	dawiyino
Zayenda mê ya nebinavkirî
Rewş	Yekjimar	Pirjimar
Navkî	dawiyek	dawiyin
Îzafe	dawiyeke	dawiyine
Çemandî	dawiyekê	dawiyinan

Jê

• bi dawî bûn (lêker)
• bi dawî hatin (lêker)
• bi dawî kirin
• bidawîbûn (navdêr)
• bidawîbûyî (rengdêr)
• bidawîhatin (navdêr)
• bidawîhatî (rengdêr)
• bidawîkirin (navdêr)
• bidawîkirî
• dawî anîn
• dawî bûn
• dawî dan
• dawî kirin
• dawîanîn
• dawîbûn
• dawîbûyî
• dawîdan
• dawîkirin
• dawîkirî
• dawîn

Etîmolojî

Hevreha soranî دوای (diwahî), dimilkî dimayîn, dimaîn, ji dûv +‎ -ahî.. Guherîna dengî dibe ku wisan bûbe: *divahî > bi metatezê *dihavî > -ih- dikeve wekî di *çihar>çar de û dibe *davî û > *dahî>dawî. Bo h>v/w di kurmanciyan de binêre soranî چوار (çiwar, “çiWar”), نواڕین (niWarrîn, “nihêrîn”), şirove... Bo guherîna v>h/w binêre bawer. Li devera Badînan wek "dûmahîk" maye, mihtemelen ji ber ku têkildarî dû û mayîn bawer kirine lewma. Bide ber farisî افدم (efdom, “dawî”) ji farisiya navîn [skrîpt hewce ye] (ebdum), ku bixwe ne ji heman rehê ye (ji farisiya kevn *epetemeh, ji reheke din a hindûewropî lê bi şaşî têkildarî [skrîpt hewce ye] (dom, “dûv”) kirine.

Werger

• Almanî: Ende → de nt, Schluss → de n

  Elmanîşî: Endi

• Asamî: ওৰ (ür), শেষ (xex)
• Astûrî: fin → ast n yan m
• Azerî: son → az, axır → az, baş → az
• Baskî: amai → eu
• Başkîrî: аҙаҡ (aðaq)
• Belarusî: кане́ц n (kanjéc), край n (kraj)
• Bretonî: diwezh → br n
• Bulgarî: край → bg n (kraj)
• Burmayî: အဆုံး → my (a.hcum:)
• Çekî: konec → cs n
• Çînî:

  Mandarînî: 結束 / 结束 → zh (jiéshù), 末尾 → zh (mòwěi), 端 → zh (duān)

• Çuvaşî: вӗҫ (vĕś)
• Dalmatî: fain n
• Danmarkî: ende → da, afslutning → da
• Endonezyayî: akhir → id, ujung → id
• Erebî: نِهَايَة → ar m (nihāya), غَايَة m (ḡāya)

  Erebiya misrî: نهاية m (nehāya)

  Erebiya fasî: خر n (ḵar)

• Ermenî: վերջ → hy (verǰ), ծայր → hy (cayr)
• Esperantoyî: fino → eo
• Estonî: lõpp → et
• Evenî: мудан (mudan)
• Evenkî: мудан (mudan)
• Eweyî: nuwuwu nt
• Farisî: انتها → fa (entehâ), پایان → fa (pâyân), آخر → fa (âxar)
• Fînî: pää → fi, pääty → fi ; loppu → fi
• Fransî: fin → fr m, bout → fr n, extrémité → fr m
• Friyolî: fin
• Frîsî: ein → fy
• Gaelîka skotî: eàrr n yan m
• Galîsî: fin → gl n yan m
• Gotî: 𐌰𐌽𐌳𐌴𐌹𐍃 n (andeis)
• Gurcî: დასასრული (dasasruli), ბოლო (bolo), მიწურული (mic̣uruli)
• Haîtî: fen
• Hindî: अंत → hi n (ant)
• Holendî: einde → nl nt, uiteinde → nl nt
• Îbranî: סוֹף → he n (sof), קצה → he n (q'tzeh, herfiyen “edge”)

  Îbranî: פין m

  Latînî: fin

• Îdoyî: fino → io
• Îngilîzî: end → en
• Îstriyotî: feîn n
• Îtalî: fine → it m
• Îzlendî: endir → is
• Japonî: 終了 → ja (shūryō), 終わり → ja (owari), 終い (shimai), 端 → ja (hashi), 最後 → ja (saigo), エンド → ja (endo)
• Kapampanganî: danggut, sepu
• Katalanî: fi → ca m
• Koreyî: 끝 → ko (kkeut), 종료 → ko (jongnyo)
• Ladînoyî:

  Îbranî: פ׳ין, קאב׳ו

  Latînî: fin m, kavo n

• Latgalî: beigys, gols n, pabeigys
• Latînî: finis → la n yan m, terminus → la n, termen nt, exitus n, extremum nt, extremus n, peractio m, finalitas
• Latviyayî: gals → lv n, beigas m p
• Lawsî: ຈົບ (chop)
• Lîtwanî: pabaiga → lt m, galas → lt n
• Luksembûrgî: Enn nt
• Makedonî: крај n (kraj)
• Malezî: akhir → ms, hujung → ms, هوجوڠ
• Maltayî: tmiem, għeluq
• Mançûyî: ᡩᡠᠪᡝ
• Manksî: arbyl n
• Maorî: hikutau, mutunga, paunga
• Mecarî: vég → hu
• Mongolî: төгсгөл → mn (tögsgöl)
• Nanayî: дуэ (due), модан (modan)
• Napolîtanî: scompetura m
• Norwecî:

  Norweciya bokmålî: ende → no n, slutt n

• Oksîtanî: fin → oc
• Oromoyî: dhuma
• Polonî: koniec → pl n
• Portugalî: fim → pt, cabo → pt n, término → pt n
• Romancî: fin, fegn
• Romanyayî: sfârșit → ro, terminație → ro, capăt → ro
• Rusî: коне́ц → ru n (konéc), край → ru n (kraj)
• Sanskrîtî: अन्त → sa n yan nt (anta), समाप्ति → sa m (samāpti)
• Sardînî: fine, fini, finis
• Sicîlî: fini → scn
• Sirboxirwatî:

  Kirîlî: крај n

  Latînî: kraj → sh n

• Slovakî: koniec → sk n
• Slovenî: konec → sl n
• Somalî: dhammaad
• Sorbî:

  Sorbiya jêrîn: kóńc n

• Spanî: fin → es n yan m
• Swahîlî: mwisho → sw, ncha → sw sinif c9/c10, tamati → sw
• Swêdî: slut → sv, ände → sv
• Tacikî: охир → tg (oxir)
• Tagalogî: katapusan, dulo → tl
• Tayî: จบ → th (jòp)
• Tirkî: son → tr
• Tîbetî: མཇུག (mjug)
• Urdûyî: انت n (ant)
• Ûkraynî: кіне́ць → uk n (kinécʹ), край → uk n (kraj)
• Venîsî: fin m, tèrmine → vec n
• Viyetnamî: chóp → vi, mút → vi
• Walonî: fén → wa m, dibout → wa n, coron → wa n
• Weylsî: diwedd → cy
• Ximêrî: ចុង → km (coŋ)
• Yagnobî: охир (oxir)
• Yidîşî: סוף n (sof)
• Yûnanî: τέλος → el nt (télos), πέρας → el nt (péras), τέρμα → el nt (térma), λήξη → el m (líxi), άκρο → el nt (ákro), άκρη → el m (ákri)

  Kevn: τελευτή m (teleutḗ)

Ev qismê Wergerê ji malûmatên naveroka vê versiyona madeya end a Wîkîferhenga îngilîzî pêk tê.

Anagram

• wadî