Wîkîferheng:Dîwan

Ji Wîkîferheng
Jump to navigation Jump to search
Dîwan
Diyarbakir P1050736 20080427133937.JPG

Tu bi xêr hatî Dîwanê! Ev rûpel ji bo nîqaşkirina mijarên teknîkî, rêgez, û xebatên Wîkîferhengê hatiye çêkirin û ji pênc beşan pêk tê. Ji kerema xwe ji bo lêgerînên xwe tabloya li jêr bikarbîne. Dema tu bixwazî beşdariyê bikî ji kerema xwe têkeve û dîroka şandina xwe binivîse (mîna ~~~~ an jî ji beşa guhertina amûran bişkoka îmzeyan bitikîne).

Glass cup with saucer spoon and sugar cubes.svg

Ji bîr neke ku ev ne rûpela nîqaşan e; lewma li jêr "Beşên Dîwanê" bikarbîne.

În, 23ê tebaxa 2019an

Replacement filing cabinet.svg
Arşîv 1 (2013 - 2018)

Mijarekê lê zêde bike

Rêveberî[biguherîne]

Silav û rêz gelî hevalan, min dît ku Rêveber ên me yên aneha neçalak in, lê ji bo pêşketina ferhengê rêveberî pêwîst e. Pêşniyar a min ew e ku em rêveberekî nû hilbijêrin, hûn li ser vê mijarê çawa difikirin? Kurdki (gotûbêj) 09:20, 13 rêbendan 2019 (UTC)

Merheba, Kurdki, ez jî wekî te difikirim lewma min bû berendam ji bo rêvebiriyê. (binêre vir: Wîkîferheng:Rêveber/Bikarhêner) Eger niyeta te hebe, tu jî karî bibî berendam ji bo rêvebiriyê. --Bikarhêner (gotûbêj) 16:15, 15 rêbendan 2019 (UTC)
Ser çavan, ez ji sîstema Wîkîferhengê gelekî fêhm nakim. Bi min yekî din bibe rêveber, wê çêtir be. Kurdki (gotûbêj) 15:53, 16 rêbendan 2019 (UTC)

Şêweya Destpêkê[biguherîne]

Demeke dirêj e ku şêweya destpêkê eynî ye. Car caran were guhertin wê baş be. Lewma ji bo vê gavê guhertina rengên destpêkê pêşniyar dikim. Fikra we çi ye di vê mijarê de û pêşniyarên we çi ne? @Şêr, Xwende, Mesûd Hemo, Kurdki, Hewarwîkîferheng, Hakîmo, û Ghybu:, @Firm Foundations Duhok, Feryad1981, Ferhengvan, Ferhad Kurdi, Dorame13, û Cyrus the virus: @Calak, Biemey, û Basam Mistefa: --Bikarhêner (gotûbêj) 15:28, 3 adar 2019 (UTC)

Bi min fikirek gelekî baş e, bi vê şêweyî wê ferhenga me bi rengekî çalaktir were pêşkêşkirin. Kurdki (gotûbêj) 09:08, 4 gulan 2019 (UTC)

Konferansê Wîkîmania[biguherîne]

Konferansê Wikimania li Stockholm, Sweden, li ser vî lînkî pitir pêzanînan wergirin
https://scholarships.wikimedia.org/apply (Bikarhêner:Ferhad Kurdi) 06:30, 13 adar 2019 (UTC)

TemplateData[biguherîne]

Şablonek tevlî bike

@Bikarhêner, Pispor, Ferhad Kurdi, Hakîmo, û Cyrus the virus:
Silav, min li vira (Şablon:nav#TemplateData) TemplateData li tevlî şablona {{nav}} kir... Kara TemplateData çi ye? Niha dema ku hûn li ser îkona Insert a Template ditikînin û paşê jî şablona "nav" digerin: tabloya ku aliyê çepê ye derdikevî û şablon bi hêsanî (hemû parametre û agahiyên şablonê hatine dayîn) tevlî gotarê dibe.
Bo şablonên din jî çêkinê an jî ne pêwîst e?--Ghybu (gotûbêj) 18:26, 2 tîrmeh 2019 (UTC)

Zayend[biguherîne]

Ji Gotûbêj:fikirmend, @Bikarhêner, Pispor, û Şêr:


Silav Bikarhêner. "mê û nêr" an jî "nêtar"?

Silav Ghybu. Li vir (ji kitêbeke Zana Farqînî girtine) dibêje ku "Mebest ji peyva nêtar jî ev e: Peyvek dibe ku hem nêr û hem jî mê be."

Ango bi qasî ku min jê fam kiriye, dibêje peyvên ku karin hem mê hem jî nêr bin ji wan re "nêtar" tê gotin. Bi qasî ku ez zanibûm jî wiha bû. Ez ji kitêba Samî Tan ya "Rêzimana Kurmancî" jî wiha fam kirim. Yanî bi ya min "mn" û "nt" eynî ne. Lê ez zahf li vê mijarê nekoliyame.


Beşa eleqedar, ji kitêba Samî Tan:

Hinek navdêr jî hene bi xwe nêtar (notr) in, lê zayenda wan bi alîkariya hin peyv Û qertafan diyar dibe. Mirov dikare bi alîkariya peyvên nêr û mê zayenda wan diyar bike. Wekî hirçê nêr/ hirça mê, kewê nêr! kewa mê, pisîngê nêr! pisînga mê ....

Her wiha hinek peyv û pêrkîtên ku bi mebesta diyarkirina zayendê tên bikaranîn hene. Wekî dêl, mak, man, mê, nêr, pis, dot.

Mînak: dêlegur, nêrekew, mêkew, manga, maker; pismam, dotmam, jinbira, jinap ...

Zayenda hinek peyvên nêtar jî bi riya tewang û veqetandekê diyar dibe. Bo nimûne heval peyveke nêtar c, mirov di nava hevokê de bi riya tcwang û veqetandekê zayenda wê nas dike.

Mînak:

Hevalê got. Hevalekê got. Hevala min. Hevaleke min.

Ji van hevokan mirov fêm dike ku ew heval jin e. Lê dema me got,

Hevalî (hevêl) got. Hevalekî got. Hevalê min got. Hevalekî min got.

Wê gavê tê zanîn ku mirov qala hevalekî mêr dike

Li ser vê meseleyê (zayenda di kurdî de) kitêbeke bi îngilîzî jî heye, dikarî le binêrî: The gender system in the Kurdish language -- Bikarhêner (gotûbêj) 14:25, 14 tîrmeh 2019 (UTC)

@Bikarhêner û Şêr: Di çakaniya dawî de va hatiye nivîsandin:
Generally, gender isconceived of as a fixed property of individual words, defined by the type of grammatical constructions they may occur in. In Kurdish, these environments are the two sets of inflectional affixes (ezafe and oblique case). ( Geoffrey Haig, r. 9)
Di zimanê kurmancî de zayendê peyvê li gorî tewandinê tê zanîn. Sêv ye ji ber ku em dibêjin: sêva min (îzafe) / gund nêr e ji ber ku em dibêjin: gundê min (îzafe): tewandina 3em tune ye ku em jî bigotana ew jî nêtar e. Yanî hemû peyvên ku navdêr in li gorî vê 2 systemê tên naskirin/tewandin. Ji ber vê yekê em dibêjin di kurmancî de tenê du zayend hene: û nêr.
Di zimanî elmanî de sê zayend hene (mê, nêr, nêtar), bo mînak, tewandina çend peyvan:
Onkel nêr / Katze / Licht nêtar
Rewş nêr nêtar
nominative der Onkel die Katze das Licht
genitive des Onkels der Katze des Lichtes
dative dem Onkel der Katze dem Licht
accusative den Onkel die Katze das Licht
Tewandinên peyvên nêtar cuda ne! Wateya nêtar "ne mê û ne nêr" e: peyvên nêtar bi sîstemekî din tên tewandin!
Peyvên heval û fikirmend jî li gorî kesan wekî peyvên an jî wekî peyvên nêr tên tewandin (mê û nêr an jî mê/nêr).
Geoffrey Haig jî ji wana common gender ("zayendê hevpar") lê nav daye:
Kurdish, however, allows one and the same word to be used with different sets of inflection. I will refer to these words, following Corbett (1991),as words of common gender. (changes according to the intended meaning of the word in a particular context) ( Geoffrey Haig, r. 10)
--Ghybu (gotûbêj) 17:36, 14 tîrmeh 2019 (UTC)
PS: Bnr. wikt:en:neuter: Having a form which is not masculine nor feminine; or having a form which is not of common gender.--Ghybu (gotûbêj) 18:03, 14 tîrmeh 2019 (UTC)

Pêşniyaz[biguherîne]

@Bikarhêner, Pispor, Cyrus the virus, û Şêr: Bi min mê û nêr jî rind nîn e (mînak: heval)... Vitira çito ye:
|z=m/n encam:

  1. mê/nêr
  2. an nêr li gorî bikaranînê
  3. pêşniyaz ?

(1) an (2) an (3)? --Ghybu (gotûbêj) 11:37, 17 tîrmeh 2019 (UTC)

Min jî li vê mijarê zêde nekolaye. Lê helwesta ku di kurmancî de tenê du zayend (mê û nêr) hene û nêtarî tune ye ji min re jî meqûl tê. Têgeha "common gender" pir xweş lê tê. Ji bo di rûpelan de diyarkirina peyvan jî; dirûva "mê an nêr" bi min herî guncav e. Pispor (gotûbêj) 11:27, 19 tîrmeh 2019 (UTC)
@Bibliophile û Mohajeer: Nerînên we?Bişirîn --Ghybu (gotûbêj) 19:07, 19 tîrmeh 2019 (UTC)?
Silav,
ferhenga Zana Farqînî ji bo heval(ê/î) wisa dinivîse; heval nd/nt (nd=navdêr; nt=nêtar). "Li gorî bikaranînê" bi min ne rind e. Nêtar = dikare bibe "ev" û "ev". Ez dibêjim "mê/nêr" baştir e. --Şêr (gotûbêj)
An jî : an nêr li gorî wateyê ne bikaranînê. -- Şêr (gotûbêj) 19:50, 19 tîrmeh 2019 (UTC)
Silav, bi min jî meseleya nêtar li kurdî nayê ji ber ku kêşana wê tune ye. Her peyvek tenê dikare mê û nêr be; an jî dikare hem nêr hem jî mê be li gor peywendê. Ez ligel wê fikrê me ku em tenê bibêjin an nêr. Jixwe tê fêmkirin, meriv qelebalixî çêneke çêtir e. Têgeha common gender jî durist xuya dike.--Bibliophile (gotûbêj) 21:26, 19 tîrmeh 2019 (UTC)
@Bibliophile: Min fehm nekir, li vira şunda "mê û nêr" em çi binivîsînin? Bişirîn--Ghybu (gotûbêj) 21:33, 19 tîrmeh 2019 (UTC)
Em nê û mê an jî nê yan mê binivîsin, her du jî dibin. Bi min ne hewce ye ku em nê û mê biguherînin, bila şablon wekî xwe bimîne, lewre ew peyv hem nêr e hem jî mê. Ji mê û nêr re belê.--Bibliophile (gotûbêj) 21:40, 19 tîrmeh 2019 (UTC)

Beşa "Herwiha" û varyanteyên nivîsa peyvekê[biguherîne]

Silav hevalino, gelo pêwîst e ku peyvên "ne-standard" di bin beşa "Herwiha"yê de cih bigirin? Wek mînak bnr. belengaz. Li wir din bin beşa "Herwiha" de hatine nivîsîn:

Bi ya min beralîkirina peyvekê ber bi peyva "standard" an "ya herî zêde tê bikaranîn" de bes e. Çi pêwîstî heye ku em serê xwendevanên Wîkîferhengê tevlihev bikin? Ramanên we çi ne? Spas --Şêr (gotûbêj) 19:35, 21 tîrmeh 2019 (UTC)

Wîkîferheng norm û standard çêneke: hemû peyvên ku tên bikaranîn (çavkanî tên dîtin) di nav Wîkîferhengê de şûnda wan hene. Feqet em dikarin bibêjin kîjan peyv pirr tê bikaranîn û kêm tê bikaranîn, standarda vê peyvê çî ye, ew peyv li ku derê tê bikaranîn... Pevyên bi çavkanî jî tên jêbirin!--Ghybu (gotûbêj) 19:41, 21 tîrmeh 2019 (UTC)

Peyvên tirkmancî[biguherîne]

Bi çi awayî û gelo bila peyvên tirkmancî di ferhengê de cih bigirin? --Şêr (gotûbêj) 20:25, 21 tîrmeh 2019 (UTC) Bnr.: [ https://ku.wiktionary.org/w/index.php?sort=relevance&search=tirkmancî&title=Taybet:Lêgerîn&profile=advanced&fulltext=1&advancedSearch-current=%7B%7D&ns0=1 li vîr]. -- Spas --Şêr (gotûbêj) 20:25, 21 tîrmeh 2019 (UTC) Ku çavkaniyên nivîskî li ser bikaranîna van tune be, divê ev peyv bên jêbirin. --Şêr (gotûbêj)

Merheba @Şêr: Peyvên ku wek "tirkmancî" têne binavkirin xwediyê çavkaniyên nivîskî ne jî. Mînak peyva "yardim":
1 - http://www.nefel.com/epirtuk/pdf/mehmed_uzun_bira_qedere_02.pdf?NR:65 (Kitêba Mehmed Uzun ya bi navê "Bîra Qederê")
2 - https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
3 - https://hakikatadalethafiza.org/wp-content/uploads/2015/04/fotografi_kaldirmak_Kurtce_.pdf
4 - https://wikisource.org/wiki/Derw%C3%AA%C5%9F%C3%AA_Evd%C3%AE
5 - https://wol.jw.org/kmr-x-rd/wol/d/r361/lp-rd/1102012159
6 - https://www.kelhaamed.com/yazi/556/pist-dama-sx-sed-qetlamn-li-herma-me-4


Lewma divê ev peyvên tirkmancî neyên jêbirin. -- Bikarhêner (gotûbêj) 07:09, 4 gelawêj 2019 (UTC)

Beş[biguherîne]


@Şêr, Bikarhêner, Jiju, û Pispor:
Komkirina beşên peyvan li gorî etîmolojî yê çito ye. Ji ber ku etîmolojiya Lêker 1/Navdêr 1, Lêker 2/Navdêr 2 û Lêker 3/Navdêr 3 yek in. Bo mînak binêrin: en:doing--Ghybu (gotûbêj) 20:30, 4 gelawêj 2019 (UTC)

1 an 2. Kîjan rind tê xwendin?+ @Bibliophile:--Ghybu (gotûbêj) 20:35, 4 gelawêj 2019 (UTC)
Etîmolojî bi min ridntir e. Lêker 1, 2, mirov wê b(ib)êje ka, peyveke nû bi nivîseke nû ye peyva nû. --Şêr (gotûbêj) 20:36, 4 gelawêj 2019 (UTC)
bi min jî etîmolojî çêtir xuya dike ji forma din.--Jiju (gotûbêj) 20:47, 4 gelawêj 2019 (UTC)
@Şêr: peyvên vitira (→ civîn yên ku 1. 2. hatine nivîsandin) li gorî etîmolojiyê sererast bikinê? Gelo etîmolojiya vana cuda ne? An jî navekî din. Ji ber ku bi min komkirina Lêker/navdêr pêwîst e...--Ghybu (gotûbêj) 20:52, 4 gelawêj 2019 (UTC)
Min wateya duyem (wek lêker) qet nebihîstiye. Dibe ku herêmî be? --Şêr (gotûbêj) 20:57, 4 gelawêj 2019 (UTC)
Bi rastî ez nizanim. --Şêr (gotûbêj) 21:05, 4 gelawêj 2019 (UTC)
Etîmolojî an jî wateya duyem ? An jî her du?Bişirîn--Ghybu (gotûbêj) 21:15, 4 gelawêj 2019 (UTC)
Her du, ji heman (eynî) peyvan pêk tê.--Şêr (gotûbêj) 21:18, 4 gelawêj 2019 (UTC)
PS:Dereng e, here tu jî rakeve ;) --Şêr (gotûbêj) 21:18, 4 gelawêj 2019 (UTC)
@Şêr, Ghybu, Bikarhêner, Jiju, Pispor, û Bibliophile: Merheba hevalino. Ez nîqaşê rind fam nekirim. Meseleya ku em nîqaş dikin navê beşa "ji"yê ye? Ango hûn dixwazin navê beşa "Ji"yê -ku em tê de derbarê etimolojiya peyvan de agahiyan didin- bikin "Etîmolojî"? : An hûn dibêjin em bo peyvên pirmaneyî beşên etimolojiyê ji bo her maneyeke ji hev veqetînin yanî ji bo her maneyeke peyvekê beşeke etimolojiyê hebe (beşeke ji yên din cuda)? : Ger meseleya me ya yekem be: Navê "etîmolojî"yê ji bo min çêtir e, lê ji ber ku heya niha em wisa çêkirine û guherandina vê yekê jî ne ewqaî rehet e bi awayê din bimîne çêtir e. : Ger meseleya me ya duyem be: Jixwe divê bo maneyên cuda yên ku avaniyên wan ên etîmolojîk ji hev cuda ne beşên wan ên etîmolojiyê ji hev werin veqetandin, ji ber ku ev peyv ne wek hev ava bûne / çêbûne. Qenaeta min a di vî warî de wisa ye. -- Bikarhêner (gotûbêj) 21:23, 4 gelawêj 2019 (UTC)
@Bikarhêner: Binêre peyvên veketin û civîn bê standard in: lêker û navdêr tevlî hev in û beşên 1. 2. jî hene. Niha em dixwazinê ku hemû peyên Wîkîferhenga kurdî li gorî Standardek binivîsin (li gorî standarda wikiya inglizî). Li gorî wê standardê em çito wan peyvan sererast bikinê?--Ghybu (gotûbêj) 21:36, 4 gelawêj 2019 (UTC)

Silav hevalino. Ji bo jevqetandina peyvên pirwate "etîmolojî" pir nakeve serê min. Çimkî carinan wateyên cuda yên heman peyvê hevreh in. Heta belkî piranî jî wisa. Ango cudahiya wan ne etîmolojî lê bikaranîna gelemper û wateya rojane ye. Ji ber vê şûna sefandina bi etîmolojiyê wek "Wate 1" - "Wate 2" bi min çêtir tê. Sefandina bi etîmolojiyê ya di wîkîferhenga inglîzî de ji bo peyvên heman awayê tên nivîsandin lê wate û rehên wan cuda ye tê bikaranîn. Belkî em jî dikarin etîmolojiyê wek çarçova sereke bi kar bînin. Lê di asta jêrîn de mesela bo, veketinê, bi wateyan cudakirin bi min çêtir tê. Pispor (gotûbêj) 21:48, 4 gelawêj 2019 (UTC)

@Pispor: Wate jî rind nîne ji ber ku wateyên lêker, navdêr û rengdêr yek nîn in.--Ghybu (gotûbêj) 22:00, 4 gelawêj 2019 (UTC)
Min li gorî Wate 1 / Wate 2 / Wate 3/... sererast kir...--Ghybu (gotûbêj) 12:38, 6 gelawêj 2019 (UTC)
Silav li ser we be hevalên delal. Peyvên pirwate bi "etîmolojiyê" nikare bête duristkirin. Ji ber ku wate û bikaranîna wan ji hev cuda be jî etîmolojiya wan sedî nod eynî ye. Bi xwe wîkîya îngilîzî wekî "etîmolojî" bi kar tîne û "etîmolojî 2" kêm caran bi kar tîne. Em dikarin beşa "ji" wekî "etîmolojî" biguherînin. Dê baş be. Wateyên cuda yên peyvekî jî divê em wekî 1.2.3 bi seredorî çêbikin di bin beşa lêker û navdêr de. Bo mînak peyva fall di wîkîya îngilîzî de, li vir: [1] Lê ez baş pê serwext bûme ku ferhenga me carcar ji bo peyvên pirwate tenê payvan li ser hevdu rêz dike û hew. Ev kêmasiyek e mezin e. Reng û rûyê wîkîyê biguhere dê baş be lê etîmolojî bi min xelet e ji bo cudakirina wateyên peyvan. Wate li ser etîmolojiyê naguherin, li ser bikaranîn û peywendê diguhere. Silav.--Bibliophile (gotûbêj) 12:56, 6 gelawêj 2019 (UTC)

Girêdek > Gihanek[biguherîne]

Dembaş hevalino,
bi min navê "Girêdek"ê ne baş e û di kêm çavkaniyan de derbas dibe. Ferhengû hînkerên kurdî tenê behsa/qala "Gihanek"ê dikin; peyva ku digihîne hev (...).Ez pêşniyaz dikim ku em "Gihanek"ê bi kar bînin.

Hûn dibêjin çi? Silavên germ --Şêr (gotûbêj) 16:34, 8 tebax 2019 (UTC)
Dembaş @Şêr: Ez jî di heman qenaetê de me. Peyva "girêdek" ji peyva "gihanek"ê kêmtir peyda dibe. --Bikarhêner (gotûbêj) 19:03, 8 tebax 2019 (UTC)

Koordînat[biguherîne]

@Şêr, Bikarhêner, Ferhengvan, Pispor, û Bibliophile:
Silav, şablonên vitira bi we pêwîst in? (ser bajarê bitikînin: nexşeyek derdikevî)--Ghybu (gotûbêj) 21:18, 8 tebax 2019 (UTC)

An jî vitira: Kobanî--Ghybu (gotûbêj) 21:24, 8 tebax 2019 (UTC)
Bi min a yekem rindtir e, zêde ekranê nagire. Lê ji bo wê koordînat pêwîst in, ji bo ya duyem tenê nav. Kîjan hêsantir e? --Şêr (gotûbêj) 21:30, 8 tebax 2019 (UTC)
Bi min jî ya yekem rindtir e. Gelo mirov nikare koordînatan bi botekê lê zêde bike? --Ferhengvan (gotûbêj) 06:35, 9 tebax 2019 (UTC)
Mînakek din: Agirî--Ghybu (gotûbêj) 14:49, 9 tebax 2019 (UTC)
Nizanim bi min jî ya duyem (ya bi nexşe) baş xuya kir. Di mobilê de jî li sermaseyê jî xweş dixuyê û bi min ewqas zêde jî cih nagire. Bi vî awayî ez dibêm dê bêhtir bala bikharhêneran bikşîne bo nexşeyê bi kar bînin. —Pispor (gotûbêj) 16:53, 16 tebax 2019 (UTC)

Jixweber Lêzêdekirina Çavkaniyan[biguherîne]

@Şêr, Ghybu, Bikarhêner, Ferhengvan, û Bibliophile:Silav, hevalino. Gelo pêkan e em lêzêdekirina çavkaniyan bi botan û wd. otomatîze bikin? Piraniya peyvên ez rastî wan têm, nexasim yên teknîkî bê çavkanî ne. Li ser archive.orgê û çend derên din ferheng û ferhengokên "public domain" hene. Mirov dikare wan wek çavkanî bi kar bîne. Lê bê otomasyon ev karekî pir hêdî ye. Hûn nabêjin çi? —Pispor (gotûbêj) 17:04, 16 tebax 2019 (UTC)