çûn

 Herwiha binêre: cun, cûn, cün, çun, çün, û čun

Kurmancî

Bilêvkirin

•  IPA^(kilîd): /t͡ʃʰuːn/

• Deng (Amed):

  guhdar bikeⓘ

  (file)

• Deng (Bidlîs):

  guhdar bikeⓘ

  (file)

• Kîtekirin: çûn

Lêker

çûn (negerguhêz)
Rehê dema niha: -her-er-r- / -ç- / -her-
RP. Niha
	ez	terim — diçim — diherim
	tu	terî — diçî — diherî
	ew	tere — diçe — dihere
	em, hûn, ew	terin — diçin — diherin
Fermanî	Yekjimar	here — biçe — bihere
	Pirjimar	herin — biçin — biherin
Rehê dema borî: -çû-
RP. Boriya sade
	ez	çûm
	tu	çûyî
	ew	çû
	em, hûn, ew	çûn
Formên din: Tewîn:çûn

Fîlek bi rê ve dihere/diçe/tere.

çûn negerguhêz (lêkera xwerû)

1. Ji derekê dûr ketin, cihek bi cih hêlan / bi cih hiştin, dûrî derekê bûn.

   Hevmane: herîn, rewtin, bi rê ketin

   Dijmane: hatin

   • 1937, Têmûrê Xelîl Mûradov, Nezerê Mêrxas:

     Nezer ji mala dewatê der tê û di riya xwe de diçe.

   • 2022, İkram Oğuz, Jîyan bi kurdî xweş e, Weşanên NavKurd, r.187:

     Gor gotina apê min, ew terin di mêrga Şêx da gihê diçinin.

   • 1944, Ronahî, hj.25, Boẍoçef an Petroyê siseyan:

     Jinikê digote xelkê: Ev mêrê min Boẍoçêf e. Berê xwe dide Pêtro û digot-ê: Boẍoçêf, tu çûyî kû; ez û zarowên xwe tazî û birçî hiştin...

2. Hinda bûn, neman, berze bûn, rabûn.
   • 2014, Mihemedê Cezawîr, “Welato (helbest)”, li ser xelat.org‎^[1]:

     Xelk pir kenî bi me tama
     Genim çû ewîr û ka ma
     Têvedan kevirê dama
     Me derda û wan vexwarî

Ji wêjeya klasîk

• ~ 1720, Mela Hisênê Bateyî, Mewlûda Kurdî:

  Çûn ji behrê me'rîfet ew hate der
  Qetre jêr werya bi ilham ew qeder

• ~ 1620, Feqiyê Teyran, Dîwan:

  Taziyê uryan im ez
  Perde çû ez mame tazî
  Dil sera mehbûb dixwazî

Bi alfabeyên din

• kurdî-erebî: چوون
• kurdî-krîlî: ч'ӧн

Formên alternatîv

• çûndin
• çûyin
• çûyîn

Jê

• çûn anîn
• çûnanîn
• çûyî
• derçûn
• jê çûn
• ji ber çûn
• ji bîrê çûn
• ji dest çûn
• jihev çûn
• pev çûn

Têkildar

• bezîn
• gerîn
• livîn
• meşîn

Etîmolojî

Ji proto-hindûewropî *ḱey-. Guherîna *ḱ-ya proto-hindûewropî bi /ç/ di zimanên hindûîranî de diyardeyeke berbelav e, binêrin bo nimûne: çar, çav, çend, çi...

Hevreha soranî چوون (çûn), kurdiya başûrî çûn, şêxbizinî cigin, zazakî şiyayene, goranî/hewramî şiyay, osetî цӕуын (çæwyn), farisî شدن (berê /şuden/ bi wateya çûn, niha /şoden/ bi manaya bûn, bûn tiştek), tacikî шудан (şudan), farisiya navîn şuten, hexamenişî 𐎠𐏁𐎡𐎹𐎺𐎶 (š(i)yav-, /şiyev/), peştûyî شول (şwəl), avestayî ş(ii)aw- (/şyew-/), sanskrîtî च्य्अवते (cyavate) (cyávate: ketin), yûnaniya kevn σεύω (seúō) (seúō: dan pey, li pey çûn; lezîn) û κῐ́ω (kíō: çûn) û κῑνέω (kīnéō: livandin), latînî cieō (livandin), albanî qoj (bixwîne: /çoy/, hişyar kirin)... Bêjeka kurdî ketiye ermenî wek ermeniya kevn չուեմ (čʻuem, “çûn”) û ermenî չու (čʻu, “rêwîtî”), չվել (čʻvel, “bar kirin, koç kirin”).

Peyva yûnaniya kevn κῑνέω (kīnéō) (kīnéō: livandin) wek kîne- û sîne- ketiye gelek zimanan û kurdî jî, bo nimûne: kînetîk, sînema.

Çavkanî:

• Cheung, Johnny (2007), Etymological Dictionary of the Iranian Verb [Ferhenga Etîmolojiyê ya Fiîlên Îranî] (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series [Leiden Seriya Ferhengên Etîmolojiya Hindûewropî]; 2) (bi îngilîzî), Leiden, Boston: Brill, →ISBN
• Chyet, Michael L. (2003), “çûn”, li ser Kurdish–English Dictionary Ferhenga Kurmancî - Inglîzî‎^[2], with selected etymologies by Martin Schwartz [li gel etîmolojiyên bijarte ji hêla Martin Schwartz ve], New Haven û London: Yale University Press
• Lubotsky, Alexander. Indo-Aryan inherited lexicon . University of Leiden.
• Cabolov, R. L. (2001–2010), Etimologičeskij slovarʹ kurdskovo jazyka [Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî] (bi rusî), Moskova: Russian Academy Press Vostochnaya Literatura

Bi zaravayên din

• Soranî: چوون (çûn)
• Zazakî: şîyayene

Werger

dûr ketin

• Almanî: gehen → de, fahren → de
• Azerî: getmək → az
• Başkîrî: барыу (barïw)
• Bretonî: mont → br, monet → br
• Bulgarî: отивам → bg n (otivam)
• Çekî: jít → cs
• Çînî: 去 → zh (qǜ)
• Danmarkî: gå → da
• Erebî: راحَ → ar (raḧe), ذهب → ar (ḏehebe)
• Esperantoyî: iri → eo
• Farisî: رفتن → fa (reften)
• Fînî: mennä → fi, lähteä → fi
• Flamiya rojava: goan
• Fransî: aller → fr, partir → fr
• Gagawzî: gitmää
• Galoyî: aler, alae
• Gotî: 𐌲𐌰𐌲𐌲𐌰𐌽 (gaggan)
• Îngilîzî: go → en
• Îrlendî: dul
• Îtalî: andare → it
• Japonî: 行く → ja (iku)
• Karaçay-balkarî: барыргъа (barırğa)
• Katalanî: anar → ca
• Kirgizî: баруу → ky (baruu)
• Kîkûyûyî: thie
• Koreyî: 가다 → ko (gada)
• Kumikî: бармакъ (barmaq)
• Luksembûrgî: goen → lb
• Makedonî: оди (ódi)
• Maorî: haere
• Mecarî: megy → hu
• Normandî: marchi
• Oksîtanî: anar → oc
• Oyratayî: mara
• Portugalî: ir → pt
• Qazaxî: бару → kk (baruw)
• Romanyayî: merge → ro, se duce → ro
• Samiya bakurî: mannat, johtit, fitnat
• Sirboxirwatî: ići → sh, ићи
• Slovakî: ísť → sk
• Spanî: ir → es
• Swêdî: gå → sv, åka → sv
• Şîngazîcayî: hwenɗa, henɗa
• Teterî: бару (baru)
• Tirkî: gitmek → tr
• Tirkmenî: gitmek
• Viyetnamî: đi → vi
• Xakasî: парарға (pararğa)
• Yakutî: бар (bar)
• Yûnanî: πάω → el (páo), πηγαίνω → el (piyéno)

Navdêr

çûn m

1. birêketin, dûrketin, dûrbûn, royîştin, rewtin, seferkirin

   Çûna we bixêr be! ― Hûn bixêr biçin!

Tewandin

Tewandina çûn

Zayenda mê ya binavkirî
Rewş	Yekjimar	Pirjimar
Navkî	çûn	çûn
Îzafe	çûna	çûnên
Çemandî	çûnê	çûnan
Nîşandera çem.	wê çûnê	wan çûnan
Bangkirin	çûnê	çûnino
Zayenda mê ya nebinavkirî
Rewş	Yekjimar	Pirjimar
Navkî	çûnek	çûnin
Îzafe	çûneke	çûnine
Çemandî	çûnekê	çûninan

Bi zaravayên din

• Zazakî: şiyayiş

Werger

• Tirkî: gitme → tr

Hoker

çûn

1. Wek, mîna, şibî, nola, fena (li pey peyvan bi kar tê).

   Mirov çûn. ― Wek mirovan.

Etîmolojî

Têkilî çawa.

Soranî

Lêker

çûn

1. Bi alfabeya latînî nivîsina چوون (çûn).