kirin

Ji Wîkîferheng
Jump to navigation Jump to search

Kurdî[biguherîne]

Bilêvkirin[biguherîne]

Lêker[biguherîne]

kirin (lêkera gerguhêz)
Rehê dema niha: -k-
RP.
Niha
ez dikim
tu dikî
ew dike
em, hûn, ew dikin
Fermanî Yekjimar bike
Pirjimar bikin
Rehê dema borî: -kir-
RP.
Boriya
sade
min kir
te kir
wê/wî kir
me, we, wan kir
Formên din:1rightarrow.png Tewandin:kirin
Kesek kar dike. Peyvên kar û kirin hevreh in.

kirin lêkera xwerû, gerguhêz

  1. bi cih anîn, pêk anîn, encam dan
    • Tu çi dikî?
    • Bikin!Neke!Meke!
    • Min hemû ev kar kiriye.
  2. niyet hebûn, li ber bûn, biniyet bûn, hewl dan, armanc bûn
    • Min dikir bipirsim lê min newêriya.
  3. nêzîk bûn, kêm man ku tiştek biqewime
    • Ji qehran dike xwe bikuje.
  4. lîstin, leyistin, leyizîn, pê ve mijûl bûn
    • Ez futbolê dikim. (Ez futbolê dilîzim.)
  5. zewicîn, mêr kirin, şû kirin, jin anîn, wek hevser qebûl kirin
    • Ez bêmêr bimirim jî, ez te nakim.
  6. gan kirin, seks kirin
  7. wek lêkereke sivik bo çêkirina lêkerên ji navdêr û rengdêran

Ji wêjeya klasîk[biguherîne]

Bi alfabeyên din[biguherîne]

Rehên dema niha[biguherîne]

  • -k-
  • (devokî) -ke-
  • (kevnar) -kir- (êdî bi kar nayê; di edebiyata klasîk da hebû)

Etîmolojî[biguherîne]

Hevreha soranî کردن (kirdin), kurdiya başûrî kirdin, lekî kirdin, goranî/hewramî kerdey, zazakî kerdene, farisî کردن (kerden), tacikî кардан (kardan), partî 𐭪𐭫𐭲 (kirt), pehlewî 𐭪𐭫𐭲 (kirt), avestayî 𐬐𐬆𐬭𐬆𐬙𐬀 (kərəta: kirî) û 𐬐𐬆𐬭𐬆𐬥𐬀𐬊𐬌𐬙𐬌‎ (kərənaoiti: ew dike), hexamenişî 𐎠𐎤𐎢𐎫𐎠 (a-ku-u-t-a /akutā/: wî kir), sanskrîtî कृणोति (kṛṇóti) û करोति (karóti), hindî करना (kerna), ûrdûyî کرنا‎ (kerna), hîtîtî 𒆪𒂊𒅕𒋫 (ku-e-er-ta: kir) û 𒆪𒅕𒈪 (ku-er-mi: dikim), lîtwanî kùrti (kirin, çêkirin, ava kirin) û kerė́ti (sihr kirin), rûsî ча́ры (čáry: sihrkirin)... hemû ji proto-hindûewropî proto-hindûewropî *kʷer- (kirin, çêkirin, ava kirin).

Ji heman rehî herwiha peyva kar û paşgirên -kar, -ker, -gar, -ger (-ger wek bo nimûne di peyva asinger, hesinger de).

Peyv ji zimanekî hindûîranî ketiye hinek zimanên ûralî jî, bo nimûne: ûdmûrtî карыны (karini) û komî-permyakî керны (kêrni).

Wek paşgirên -kâr, -ker, -gâr ketiye tirkî û gelek zimanên din jî yên tirkîkî, bo nimûne di van peyvên tirkî de: muhafazakâr, peyker, rüzgâr û bi dehan an bi sedan peyvên din.

Çavkanî
  • Cheung, Johnny (2007): Etymological Dictionary of the Iranian Verb. Leiden.
  • Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
  • Derksen, Rick: Etymological Dictionary of the Slavic Inherited Lexicon [Ferhenga etîmolojî ya peyvên mîrasî yên slavî] (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 4), Leiden, Boston: Brill 2008.
  • Kloekhorst, Alwin (2008): Etymological Dictionary of the Hittite Inherited Lexicon (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 5), Leiden, Boston: Brill.
  • Lubotsky, Alexander. Indo-Aryan inherited lexicon . University of Leiden.
  • Mallory, J. P.; Adams, D. Q., editors (1997): Encyclopedia of Indo-European culture [Zanistnameya Çandeya Kultûra Hindûewropî], London, Chicago: Fitzroy Dearborn Publishers.
  • Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка, (Tsabolov, R. L.: Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî, (2-beşî) (bi rûsî), Moskova 2001-2010

[biguherîne]

Agadarî Agadarî: Teqrîben bêsinor peyv bi alîkariya lêkera sivik ya "kirin" tên çêkirin loma rêzkirina hemûyan li vir ne mimkin e. Bnr. Peyvên hevedudanî yên kurdî bi kirin û Lêkerên li gel "kirin" (pêkhatî)

Bi zaravayên kurdî[biguherîne]

Werger[biguherîne]

Navdêr[biguherîne]

Zayenda mê ya binavkirî
Rewş Yekjimar Pirjimar
Navkî kirin kirin
Ravek kirina kirinên
Çemandî kirinê kirinan
Nîşandera çemandî kirinê wan kirinan
Bangkirin kirinê kirinino
Zayenda mê ya nebinavkirî
Rewş Yekjimar Pirjimar
Navkî kirinek kirinin
Îzafe kirineke kirinine
Çemandî kirinekê kirininan

kirin

  1. kar, kiryar, emel, fêl, fealiyet, xebat, şol, encamdan, bicihanîn, çêkirin
    • Kirina wî karî ne hêsan e.
    • Divê mirov ji kirinê netirse.
    • Di berhemên Fiqih û Usûlu’l-Fiqhê derbas dibe; fermaneke ku kirina tiştekî/’îbadeketekê di wextê wê lazim bike, qezakirina vê peywira ku di dema xwe nehatiye edakirin jî pêwîst didêre. Ma ev tişt ne rast e? Hûn dikarin di çarçoveya nimêja qeza de vê şîrove bikin? — (Ji malpera fetwayenkurdi.com, 21.07.2019)
    • Lêkera netêger an jî întransîtîv ew tewre lêker e ku tevger an kirina wê yekser tesîrê li objektekê nake. Ew çalakî an bûyer bê objekt çêdibe û dema ku ew çalakî pêk tê, tesîreke yekser li tişt an kesekî nayê. — (Ji bloga Baran Rizgar, 21.07.2019)

Etîmolojî[biguherîne]

Li jortir li binêrin.

[biguherîne]

Bi zaravayên kurdî[biguherîne]

Werger[biguherîne]