heft

Ji Wîkîferheng
Jump to navigation Jump to search

Kurmancî[biguherîne]

Bilêvkirin[biguherîne]

Hejmar[biguherîne]

heft

heft

  1. hejmar 7 (VII, ۷)
    Sê ne s̤elas̤; erbeʿe çar in, ʿeyan
    Xemse u sittet çi ne? ew pênc u şeş
    Ḥeft in u heşt in ev in sebʿe s̤eman
    Lew lêre he asitannişîn im
    Ev qeṣre ko heşt ṭebeq ʿeyan in
    Yek ya min he ḥeft ṭebeq di wan in
    Hin silsilebend u hin di seyyar
    Encumṣifet encum in firûzan
    Heft şev di temam u heft-i rûzan
    Ṣed wekî şahê Xurasanê di ferwarê te bî
    Gerçi der iqlîmê rabiʿ hate textê selṭenet
    Padişahê heft-i iqlîman selamkarê te bî
    • Mîm û Hey heftê felek çûn,
      Ji Hicretê dewran gelek çûn,
      Sal hizar û çil û yek çûn,
      Ev xezel anî diyare.

      (Feqiyê Teyran: Beyta dilî (Dilo rabe))
    • Di çîrokan de ev gotina wiha cihê xwe digire: Heft bira, heft tebeqe binê erdê, heft sal, heft roj, hûtê heft serî, heft şev û heft roj û hwd. (Beşek Ji Folklora Kurdî: Çîrok, Mehmet Bozkoyun, Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi)

Bi alfabeyên din[biguherîne]

Hejmarên sade yên kurdî[biguherîne]

Pîrepend[biguherîne]

  • heft in, bikefteleft in

[biguherîne]

Bi zaravayên kurdî[biguherîne]

Etîmolojî[biguherîne]

hevreha soranî حەوت (ħewt), kurdiya başûrî û lekî heft, goranî/hewramî hewt, zazakî hewt, hot, farisî هفت (heft), tacikî ҳафт (heft), belûçî ہپت (hept), pehlewî 𐫍𐫛𐫤‎ (h'pt), 𐫍𐫜𐫤‎ (h'ft), osetî авд (avd), sogdî 𐼰𐼱𐽂𐼳‎ (ʾβth) û 𐼰𐼱𐽂𐼰‎ (ʾβtʾ), avestayî  (hapta, /hepte/)... yûnaniya kevn ἑπτά (hêpta), yûnaniya niha επτά (eptá) û εφτά (eftá)... ermeniya kevn եաւթն (êawtʿn), ermeniya niha յոթ (yotʿ)... sanskrîtî सप्तन् (septan)... lîtwanî septyni, latviyayî septiņi... latînî septem, fransî sept, îtalî sette, portgalî sete, spanî siete... gotî 𐍃𐌹𐌱𐌿𐌽 (sibun), inglîzî seven, almanî sieben, danmarkî syv, swêdî sju... hemû ji proto-hindûewropî *septḿ̥ (heft, 7).

S-ya proto-hindûewropî di zimanên îranî de dibe H. Binêre bo nimûne: havîn, hev, hemû.

Peyva hindûewropî dişibe hevwateya xwe zimanên samî jî: erebî سبعة (seb'e), maltayî sebgħa, aramî שבעא (şeb'a), siryanî ܫܒܥܐ (şeb'a), îbrî שבע (şeva) lê nêzîkiya wan ihtimalen tenê tesedifî ye.

Çavkanî
  • Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
  • Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg
  • Kümmel, Martin Joachim (2016): Einführung ins Ostmitteliranische [Nasandina îraniya rojhilatî-navendî] (bi almanî), Jena: Friedrich-Schiller-Universität Jena.
  • Novák, Ľubomír (2013) Problem of Archaism and Innovation in the Eastern Iranian Languages (PhD dissertation)‎[[1]], Prague: Univerzita Karlova v Praze, filozofická fakulta.
  • Pokorny, Julius (1959), Indogermanisches etymologisches Wörterbuch [Ferhenga etîmolojî ya hindûewropî] (bi almanî) Bern, München: Francke Verlag
  • The Tower of Babel - An Etymological Database Project [Birca Babilê - Projeyeke Danegeha Etîmolojî] (bi inglîzî û rûsî): http://starling.rinet.ru/
  • Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка, (Tsabolov, R. L.: Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî, (2-beşî) (bi rûsî), Moskova 2001-2010
  • Watkins, Calvert. The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots, 2nd ed., Houghton Mifflin Co., 2007. (Amazon.com ra)

Werger[biguherîne]

Nîşan[biguherîne]

Navdêr[biguherîne]

heft

  1. hejmara 7:
    • Min du heft li ser kaxezê nivîsîn.
    • Di hejmara telefona min de tenê heftek heye.
  2. behî, tazî

Ji wêjeyê[biguherîne]

  • Li pey merasima goristanê îca ya li malê dest pê dikir. Li Cizîrê berê û pêş de cihê serxweşiyê (tazîye) mizgeft e. Ji ber ko mala yê mirî mêhvanên zêde raneke, yan jî daku kesên têne serxweşiyê bi awakî rehet karibin nimêja xwe bikin û we’iz bête dayîn çanda mizgeftê rûniştiye. Li navenda Cizîrê navekî din yê cihê serxweşiyê heye, ew jî “heft” e. “Me hefta xwe danî filan mizgeftê”, “ez ê herim filan mizgeftê, li wêdê heft jî heye” filan. (Abdulkadir Bingöl: Li Cizîra Botan mirin û dêlindêza mirinê, Nefel.com, 12/2010)

Inglîzî[biguherîne]

Bilêvkirin[biguherîne]

  • (pel)

Navdêr[biguherîne]

heft

  1. giranî, sengînî, qursî
  2. kêş, wezn