jin

Ji Wîkîferheng
Jump to navigation Jump to search

Kurdî[biguherîne]

Bilêvkirin[biguherîne]

Navdêr[biguherîne]

çend jin
Zayenda mê ya binavkirî
Rewş Yekjimar Pirjimar
Navkî jin jin
Ravek jina jinên
Çemandî jinê jinan
Nîşandera çemandî jinê wan jinan
Bangkirin jinê jinino
Zayenda mê ya nebinavkirî
Rewş Yekjimar Pirjimar
Navkî jinek jinin
Îzafe jineke jinine
Çemandî jinekê jininan

jin

  1. xanim, afret, kuflet, kulfet, pîrek,
    mirovên (bi taybetî yên mezin:
  2. kebanî, kevanî, bermalî, pîrek, kuflet, kulfet, zewce,
    kesa zewicî, kesa şûkirî, hevsera mêrekî, hevjîna zelamekî:
    • Ew û jina xwe hatin.
    • Jina wî ne kurd e.
    • Jina Azadî keça Şemsedînî ye.
    • Wî kêfxweşî û bextewerî bi jina xwe re nedîtibû, lê bi awayekî giştî, ew hînî wê bûbû û jiyana xwe wilo pê re derbas dikir. (Biyanî, Albert Camus, Weşanên Nûdem)
  3. yê ku jiyanê diafirîne.
Ji wêjeya klasîk[biguherîne]
  • Şiklê ku we dîtî bêmeal e
    Meyla we bi qismê jin mehal e
    Meyla beşerî beşer divêtin
    (Mem û Zîn ~1692, Ehmedê Xanî)
Bi alfabeyên din[biguherîne]
Herwiha[biguherîne]
  • jink
  • jinik
  • jinkok (ji bo jinên nejidil yan zahirî, jinên ku karên xwe nejidil dikin)

Dijwate[biguherîne]

Jornav[biguherîne]

Jêrnav[biguherîne]

Têkilî[biguherîne]

Qafiye[biguherîne]

Bi zaravayên kurdî[biguherîne]

  • Kurmancî: jin, jinik
  • Soranî: jin, afret
  • Kurdiya başûrî: jin
  • Lekî: jin, jen
  • Hewramî: jenî
  • Zazakî: cenî, cinî

Etîmolojî[biguherîne]

Hevreha soranî ژن‎ (jin‎), kurdiya başûrî jin, lekî jin, jen, goranî/hewramî jenî, zazakî cenî, cinî, partî 𐫋𐫗‎ (j'n), belûçî جن (cen), farisî زن (zen), tacikî зан (zan), pehlewî 𐫉𐫗‎ (zen), bextiyariya kevn ζινο (zino), avestayî 𐬘𐬇𐬥𐬌‎ (jə̄ni, /ceni/) û 𐬘𐬀𐬌𐬥𐬌‎ (jaini, /ceyni/) û 𐬘𐬄𐬥𐬌‎ (jąni, /ceni/) û 𐬔𐬆𐬥𐬁‎ (gənā) û 𐬖𐬆𐬥𐬁‎ (γənā), sanskrîtî जनि (jáni), osetî зæнæг (zarrok, dûndeh), rûsî жена́ (žená, /jêna/), bulgarî жена́ (žená, /jêna/), çekî û slovakî žena, serbokroatî жѐна / žèna, polonî żona, yûnaniya kevn γυνή (gunê), ermenî կին (kin), swêdî kvinna, norwecî kone, danmarkî kvinde, inglîzî queen ("şabanû, qiralîçe")... hemû ji proto-hindûewropî **gʷḗn, forma çemandî *gʷnéh₂-.

Berovajî baweriya berbelav, ne hevreha peyvên jîn, jiyan e.

Hevwateyên wê afret, kulfet / kufelet, hurmet ji erebî hatine wergirtin û wek li cihê peyva "jin" hatine bikaranîn ji ber ku "jin" peyveke nîv-tabû ye/bû.

Peyva yûnanî yûnaniya kevn γυνή (gunê) wek pêşgireke bi wateya "jin" ketiye gelek zimanan û kurdî jî, bo nimûne di peyva jînekolog, jînekolojî.

Hevwateyên "jin"ê yên tirkî kadın û hatun ji zimanên îranî ji peyva xatûn hatine wergirtin.

Çavkanî
  • Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
  • Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg
  • Lubotsky, Alexander. Indo-Aryan inherited lexicon . University of Leiden.
  • MacKenzie, David Neil. The dialect of Awroman (Hawraman-i Luhon) Grammatical sketch, texts, and vocabulary. 1966, Kommissionaer: Munksgaard (København).
  • Pokorny, Julius (1959), Indogermanisches etymologisches Wörterbuch [Ferhenga etîmolojî ya hindûewropî] (bi almanî) Bern, München: Francke Verlag
  • The Tower of Babel - An Etymological Database Project [Birca Babilê - Projeyeke Danegeha Etîmolojî] (bi inglîzî û rûsî): http://starling.rinet.ru/
  • Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка, (Tsabolov, R. L.: Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî, (2-beşî) (bi rûsî), Moskova 2001-2010
  • Watkins, Calvert. The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots, 2nd ed., Houghton Mifflin Co., 2007. (Amazon.com ra)

[biguherîne]

Werger[biguherîne]