hatin

Ji Wîkîferheng
Jump to navigation Jump to search

Kurdî[biguherîne]

Bilêvkirin[biguherîne]

  • IPA: /hɑːˈtɪn/
  • Jihevqetandin: ha·tin

Lêker[biguherîne]

hatin (lêkera negerguhêz)
Rehê dema niha: -ê-
RP.
Niha
ez têm
tu têyî
ew
em, hûn, ew tên
Fermanî Yekjimar
Pirjimar bên
Rehê dema borî: -hat-
RP.
Boriya
sade
ez hatim
tu hatî
ew hat
em, hûn, ew hatin
Formên din:1rightarrow.png Tewandin:hatin

hatin lêkera xwerû, negerguhêz

  1. Ji cihek dûrtir gihiştin cihek nêzîktir,
    nêzîktir bûn, nêzîk bûn
    • Em ji dûr hatine.
    • Xuya ye ji devera wan dihên û ber bi Zaxo diçin.— (Sidqî Hirorî Kurê Zinarê Serbilind, Weşanên Nûdem, Stokholm, 1996)
  2. Dema tiştek ji mirovî re di bêjin.
    • Telefonek bu min hat.
  3. Bi rêve hatin yan pêya hatin.
    • Em pêya hatin vêrê.
  4. Lêkerek alîkar bo çêkirina forma tebatî anku pasîv.
    • Hemî hatin kuştin.
    • Stranên ko heta niha nehatine gotin, zimanê ko nehatiye vejandin, wêjeya ko nehatiye nivîsandin, klasîkên ko nehatine çapkirin û belavkirin, çanda ko nehatiye nasandin û gelek tiştên din...

Ji wêjeya klasîk[biguherîne]

  • Lew Melek hatin ji bo wî sacidîn
    Bû xezîne ew ji bo durra yetîm
    (Mewlûda Kurdî ~1720, Mela Hesenê Bateyî)

Bi alfabeyên din[biguherîne]

Dijwate[biguherîne]

Tewîn[biguherîne]

Tewandin[biguherîne]

Gelek caran hin kes dbêjin ku formên lêkera ”hatin” yên wek ”ez bêm/têm” formên kurtkirî ne û divê li cihê wan mirov binivîse ”ez dihêm”. Lê gelo bi rastî formên wek "ew bên/neyên" yan "ew bihên/nehên" bo zimanê nivîsînê çêtir in?

Di peyva "hatin" ya rader de "h" heye lê hem di pirraniya kurmancî û hem jî pirraniya soranî û herwiha farisî û zazakî de jî "h" di rehê dema niha de ne li kar e.

- Bi soranî "d-êm" (ez têm) yan "y-êm" e, ne *de-hêm" yan *e-hêm.
- Bi zazakî: "yena" (ez têm), ne "ez *hena"
- Bi farisî: "men mî-ayem" yan "men mî-am" (ne *mî-hayem yan mî-ham").

Di zazakî (ameyen), farisî (ameden), hewramî (amay), pehlewî (amd-), avestayî (agem-) de "h" li destpêka peyvê nîne. Di kurmancî û soranî de "-m/ma-/me-" ji nîva peyvê ketiye lê "h" li destpêka peyvê zêde bûye ji ber ku bi taybetî kurmancî ji herfên bideng li destpêkê hez nake.

Lê di kurmancî de jî di pirraniya devokan de "h" tenê li peyva xwerû "hatin" zêde bûye, ne li rehê dema niha -ê- (soranî -ê-, farisî -a- yan -ay-, zazakî -yen-).

Bi kurmancî ji Konyayê bigire heta Zaxo û ji Ermenistanê heta Efrînê "ew t-ên" û "ew na(y)ên" e. "Ew di-hên" û "Ew na-hên" bi Behdînan û Hekariyan ve sinordar e.

Loma zêdekirina "h" li rehê dema niha anku bikaranîna formên wek "ez di-h-ê-m” hîperkorekt e anku mirov wisa zêde hewl dide sererast bike ku taliyê encama wê xelet derdikeve!

Etîmolojî[biguherîne]

Ji proto-hindûewropî *gwem- ("hatin")

Çavkanî: Cheung p.100, Watkins p.33 | Pokorny: 465 f.
Hevreh: zeman, gav, peyam

rehê dema niha "-ê-":

avestayî: - ("çûn")
partî: ay- ("çûn")
pehlewî: 'y- ("-ê-")
somalî: 'ys- ("-ê-")
farisî: ay- ("-ê-") ("-ê-")
semnanî: ī- ("-ê-")
kîrîbatî: aj- ("-ê-") ... alfabeya arî
kurmancî: -ê-- ("-ê-")
soranî: -ê-- ("-ê-")
hewramî: e-
zazakî: -y- ("-ê-")
sanskrîtî: ay- ("çûn")
yûnanî: eimi ("ez diçim")
latînî: īre ("çûn") ...

Çavkanî: Cheung p.156, Watkins p.22
Bo rehê -wer- binêre: -wer-

Bikaranîn[biguherîne]

[biguherîne]

Bi zaravayên kurdî[biguherîne]

Werger[biguherîne]

Navdêr[biguherîne]

Zayenda mê ya binavkirî
Rewş Yekjimar Pirjimar
Navkî hatin hatin
Ravek hatina hatinên
Çemandî hatinê hatinan
Nîşandera çemandî hatinê wan hatinan
Bangkirin hatinê hatinino
Zayenda mê ya nebinavkirî
Rewş Yekjimar Pirjimar
Navkî hatinek hatinin
Îzafe hatineke hatinine
Çemandî hatinekê hatininan

hatin

  1. Wateya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn wateya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

Werger[biguherîne]