Ji Wiktionary
Here cem: navîgasyon, lêgerîn

Kurdî[biguherîne]

1. jina ku kesek jê bûye[biguherîne]

navdêr,

Wêne:Ragazza e bimba in braccio.jpg
dêyek û zaroka/ê wê di himêzê de
Wate[biguherîne]
  1. dayik, day, deyk, dayk, da, dadê, mak, jina kesek ku jê welidiye
Bi alfabeyên din[biguherîne]
Tewandî[biguherîne]
  • gazîkirin: dayê, yadê
  • girêdayî: diya (min, te, wê...)
Ji[biguherîne]

Ji proto-hindûewropî *dhē(i)- (mêtin), hevrehên kurmancî dayik, dayên û dêl, soranî دایک (dayk: dayik), دهڵ (deł: dêl) û دێڵ (dêł: dêl), hewramî eḏa (dayik) û dełe (dêl), farisî دايه (dayê: dayên), yûnaniya kevn θηλυς () û θήλή (sermemik, serçiçik). Heman rehê proto-hindûewropî serekaniya peyva dotin ya kurdî ye jî. Bi rêya proto-hindûewropî *dʰugh₂tḗr belkî ew jî ji *dhē(i)- herwiha hevreha dot (keça kesekî/ê) ya kurmancî, دختر (duxter) ya farisî, daughter ya inglîzî... Bo zêdetir agahiyan li ser wan binere: dot. დედა (deda: dayik) ya gurcî û daduli (dêl) ya lazî bi ihtimaleke mezin ji zimanên îranî hatine wergirtin.

Gotinên pêşiyan[biguherîne]

dê û dotê şer kir, bêaqilan bawer kir

Werger[biguherîne]


2. qewimîna di demek bêt de[biguherîne]

hoker

Wate[biguherîne]
  1. peyvikek alîkar dikeve gel lêkerên tewandî û diyar dike ku bûyerek dê di pêşerojê anku dema bêt de biqewime:
    Ez dê sibê biçim.
    Ew dê sala bêt bigihe vir.
    Dema mezin bibî, dê ji bîr bikî.
Hevwate[biguherîne]
Herwiha[biguherîne]
Ji[biguherîne]

hevreh zazakî do, ji divê (bide ber inglîzî will = "dê" ji will= vîn, îrade) yan ji "dike" wek "ew dike biçe", ji kurdî.

3. de, haydê, yella[biguherîne]

hoker

Wate[biguherîne]
  1. de, haydî, yella, haydê, hadî, hadê, yela, yellah:
    Dê were!
    Dê bêje!
    Dê bixwin!

4. gund[biguherîne]

navdêr, nêr

Wate[biguherîne]
  1. gund, dih
Bikaranîn[biguherîne]

Bi taybetî di soranî de

Ji[biguherîne]

Ji proto-aryayî *desyu- (warê dijminan, welatê dijminan), hevreha sanskrîtî desyu- (dijmin), avestayî dexyu- (war, welat), farisiya kevn dehyu-, pehlewî dêh, dih ya hin devokên kurmancî (derdorên Elbistanê) û navên bajarên Dih û Dihokê ("gundê biçûk"), دێ (dê: gund) ya soranî, dew (gund) ya zazakî û ده (dih: gund) ya farisî