dê
Bilêvkirin
[biguhêre]Navdêr 1
[biguhêre]
dê m
- (malbat) Dayik, day, deyk, dayk, da, dadê, mak, jina kesek ku jê welidiye.
- 1996, Sîma Semend, Xezal, Weşanên Nûdem:
- Gava Xezal hate malê diya xwe maçî kir, rûnişt û nanê xwe xwar."
- 1986, Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem:
- Ger ev diya min bûya, wê mîna dayikan bi min re bida û bistanda […]
Tewandin
[biguhêre]| Zayenda mê ya binavkirî | ||
|---|---|---|
| Rewş | Yekjimar | Pirjimar |
| Navkî | dê | dê |
| Îzafe | diya | diyên |
| Çemandî | dê | diyan |
| Nîşandera çem. | wê dê | wan diyan |
| Bangkirin | dayê | dayikino |
| Zayenda mê ya nebinavkirî | ||
| Rewş | Yekjimar | Pirjimar |
| Navkî | diyek | diyin |
| Îzafe | diyeke | diyine |
| Çemandî | diyekê | diyinan |
Bi alfabeyên din
[biguhêre]Etîmolojî
[biguhêre]Ji proto-hindûewropî *dhē(i)- (“mêtin”), hevrehên kurmancî dayik, dayên û dêl, soranî دایک (dayk, “dayik”), دهڵ (deł, “dêl”) û دێڵ (dêł, “dêl”), hewramî [skrîpt hewce ye] (eḏa, “dayik”) û [skrîpt hewce ye] (dełe, “dêl”), farisî دایه (dayê, “dayên”), yûnaniya kevn θηλυς (thēlus, “mê”) û θήλή (thḗlḗ, “sermemik, serçiçik”). Heman rehê proto-hindûewropî serekaniya peyva dotin ya kurdî ye jî. Bi rêya proto-hindûewropî *dʰugh₂tḗr belkî ew jî ji *dhē(i)- herwiha hevreha dot (“keça kesekî/ê”) ya kurmancî, دختر (duxter) ya farisî, daughter ya îngilîzî... Bo zêdetir agahiyan li ser wan binere: dot. დედა (deda, “dayik”) ya gurcî û daduli (“dêl”) ya lazî bi ihtimaleke mezin ji zimanên îranî hatine wergirtin.
Gotinên pêşiyan
[biguhêre]Tewandî
[biguhêre]Werger
[biguhêre]
|
Navdêr 2
[biguhêre]dê n
Notên bikaranînê
[biguhêre]Bi taybetî di kurmanciya rojavayî û di soranî de.
Etîmolojî
[biguhêre]Ji proto-îranî *desyu- (“warê dijminan, welatê dijminan”), hevreha sanskrîtî [skrîpt hewce ye] (desyu-, “dijmin”), avestayî [skrîpt hewce ye] (dexyu-, “war, welat”), farisiya kevn [skrîpt hewce ye] (dehyu-), pehlewî [skrîpt hewce ye] (dêh), dih ya hin devokên kurmancî (derdorên Elbistanê) û navên bajarên Dih û Dihokê ("gundê biçûk"), دێ (dê, “gund”) ya soranî, dew (gund) ya zazakî û ده (dih, “gund”) ya farisî.
Werger
[biguhêre]Pirtik
[biguhêre]dê
- Peyvikek alîkar dikeve gel lêkerên tewandî û diyar dike ku bûyerek dê di pêşerojê anku dema bêt de biqewime.
- Ez dê sibê biçim.
- Ew dê sala bêt bigihe vir.
- Dema mezin bibî, dê ji bîr bikî.
Formên alternatîv
[biguhêre]Hevmane
[biguhêre]Etîmolojî
[biguhêre]Hevreha zazakî do, ji divê (bide ber îngilîzî will = "dê" ji will= vîn, îrade) yan ji "dike" wek "ew dike biçe".
Bi zaravayên din
[biguhêre]Werger
[biguhêre]
|
- Ev qismê Wergerê ji malûmatên naveroka vê versiyona madeya will a Wîkîferhenga îngilîzî pêk tê.
Hoker
[biguhêre]dê
- de, haydê, yellah
- Dê were!
- Dê bêje!
- Dê bixwin!
- 2012, Leylan Îsmeîl, Bêrîvan û Hîvî (Çîrokêt Zarokan), Dihok: Çapxana Xanî, rûpel 26:
- دێ کەرەمکەن، شەرم نەکەن، مالا ھەوە یە.
- Dê keremken, şerm neken, mala hewe ye.
Werger
[biguhêre]
|
- Ev qismê Wergerê ji malûmatên naveroka vê versiyona madeya come on a Wîkîferhenga îngilîzî pêk tê.
- Kurmancî
- Bilêvkirina IPAyê bi kurmancî
- Deng bi kurmancî
- Dengên kurmancî ji Wanê
- Lema bi kurmancî
- Navdêr bi kurmancî
- Navdêrên mê bi kurmancî
- Malbat bi kurmancî
- Jêgirtin bi kurmancî
- Navdêrên kurmancî bi formên nestandard
- Koda skrîptê ya nehewce bi kurmancî
- Peyvên kurmancî yên mîrasmayî ji proto-hindûewropî
- Peyvên kurmancî ji proto-hindûewropî
- Translîterasyona zarûrî û manûel bi hindî
- Kontrola wergerê
- Translîterasyona nepêwîst bi înuîtî
- Translîterasyona zarûrî û manûel bi koreyî
- Lînkên bi parametreyên hedefê yên nehewce bi latînî
- Translîterasyona zarûrî û manûel bi makedonî
- Translîterasyona zarûrî û manûel bi nepalî
- Translîterasyona zarûrî û manûel bi rusî
- Translîterasyona zarûrî û manûel bi sanskrîtî
- Translîterasyona zarûrî û manûel bi slaviya kevn
- Translîterasyona zarûrî û manûel bi ûkraynî
- Translîterasyona zarûrî û manûel bi yûnaniya kevn
- Navdêrên nêr bi kurmancî
- Kurmanciya rojavayî
- Peyvên kurmancî ji proto-îranî
- Pirtik bi kurmancî
- Nimûne bi kurmancî
- Lînkên bi parametreyên hedefê yên nehewce bi erebiya misrî
- Lînkên bi parametreyên hedefê yên nehewce bi erebiya bakûrê şamê
- Lînkên bi parametreyên hedefê yên nehewce bi erebiya başûrê şamê
- Hoker bi kurmancî
- Lînkên bi parametreyên hedefê yên nehewce bi mandarînî
- Koda skrîptê ya nehewce bi japonî
- Lînkên bi wîkîlînkên nehewce bi viyetnamî
- Lînkên ku parametreya cuda nehewce ye bi viyetnamî