Ji Wîkîferheng
Jump to navigation Jump to search

Kurdî[biguherîne]

Bilêvkirin[biguherîne]

  • IPA: /deː/
  • Jihevqetandin: dê

Navdêr 1[biguherîne]

  1. Dayik, day, deyk, dayk, da, dadê, mak, jina kesek ku jê welidiye.
    • Her kesê guhdarê Mewlûda Nebî
      Dergehê mîzgîniyan lê vebî
      (Mewlûda Kurdî ~1470, Mela Hisênê Bateyî)
    • Ger ev diya min bûya, wê mîna dayikan bi min re bida û bistanda (...)(Girtî, Firat Cewerî, Weşanên Nûdem)

Gotinên pêşiyan[biguherîne]

Bi alfabeyên din[biguherîne]

Tewandî[biguherîne]

  • Gazîkirin: dayê, yadê
  • Girêdayî: diya (min, te, wê...)

Ji[biguherîne]

Ji proto-hindûewropî *dhē(i)- (mêtin), hevrehên kurmancî dayik, dayên û dêl, soranî دایک (dayk) (dayk: dayik), ده‌ڵ (deł: dêl) û دێڵ (dêł: dêl), hewramî eḏa (dayik) û dełe (dêl), farisî دايه (dayê: dayên), yûnaniya kevn θηλυς () û θήλή (sermemik, serçiçik). Heman rehê proto-hindûewropî serekaniya peyva dotin ya kurdî ye jî. Bi rêya proto-hindûewropî *dʰugh₂tḗr belkî ew jî ji *dhē(i)- herwiha hevreha dot (keça kesekî/ê) ya kurmancî, دختر (duxter) ya farisî, daughter ya inglîzî... Bo zêdetir agahiyan li ser wan binere: dot. დედა (deda: dayik) ya gurcî û daduli (dêl) ya lazî bi ihtimaleke mezin ji zimanên îranî hatine wergirtin.

Werger[biguherîne]

Navdêr 2[biguherîne]

nêr

  1. gund, dih

Bikaranîn[biguherîne]

Ji[biguherîne]

Ji proto-aryayî *desyu- (warê dijminan, welatê dijminan), hevreha sanskrîtî desyu- (dijmin), avestayî dexyu- (war, welat), farisiya kevn dehyu-, pehlewî dêh, dih ya hin devokên kurmancî (derdorên Elbistanê) û navên bajarên Dih û Dihokê ("gundê biçûk"), دێ (dê: gund) ya soranî, dew (gund) ya zazakî û ده (dih: gund) ya farisî

Werger[biguherîne]

Hoker 1[biguherîne]

  1. Peyvikek alîkar dikeve gel lêkerên tewandî û diyar dike ku bûyerek dê di pêşerojê anku dema bêt de biqewime.
    • Ez sibê biçim.
    • Ew sala bêt bigihe vir.
    • Dema mezin bibî, ji bîr bikî.

Hevwate[biguherîne]

Herwiha[biguherîne]

Ji[biguherîne]

hevreh zazakî do, ji divê (bide ber inglîzî will = "dê" ji will= vîn, îrade) yan ji "dike" wek "ew dike biçe", ji kurdî, yan jî ji "dihê"(dê) wek "ew dihê biçe"

Werger[biguherîne]

Hoker 2[biguherîne]

  1. de, haydî, yella, haydê, hadî, hadê, yela, yellah
    • were!
    • bêje!
    • bixwin!

Werger[biguherîne]