Here naverokê

dê

Ji Wîkîferhengê, ferhenga kurdî

Bilêvkirin

[biguhêre]
  • IPA(kilîd): /ˈdeː/
  • (Navdêr 1)
    Deng (Wan): guhdar bikeⓘ(file)
  • (Mane)
    Deng (Wan): guhdar bikeⓘ(file)
  • Kîtekirin: dê
[biguhêre]
Diyek û kurê (lawê) xwe.

dê m

  1. (malbat) Dayik, day, deyk, dayk, da, dadê, mak, jina kesek ku jê welidiye.

Tewandin

[biguhêre]
Tewandina dê
Zayenda mê ya binavkirî
Rewş Yekjimar Pirjimar
Navkî dê dê
Îzafe diya diyên
Çemandî dê diyan
Nîşandera çem. wê dê wan diyan
Bangkirin dayê dayikino
Zayenda mê ya nebinavkirî
Rewş Yekjimar Pirjimar
Navkî diyek diyin
Îzafe diyeke diyine
Çemandî diyekê diyinan

Bi alfabeyên din

[biguhêre]

Etîmolojî

[biguhêre]

Ji proto-hindûewropî *dhē(i)- (“mêtin”), hevrehên kurmancî dayik, dayên û dêl, soranî دایک (dayk, “dayik”), ده‌ڵ (deł, “dêl”) û دێڵ (dêł, “dêl”), hewramî [skrîpt hewce ye] (eḏa, “dayik”) û [skrîpt hewce ye] (dełe, “dêl”), farisî دایه (dayê, “dayên”), yûnaniya kevn θηλυς (thēlus, “mê”) û θήλή (thḗlḗ, “sermemik, serçiçik”). Heman rehê proto-hindûewropî serekaniya peyva dotin ya kurdî ye jî. Bi rêya proto-hindûewropî *dʰugh₂tḗr belkî ew jî ji *dhē(i)- herwiha hevreha dot (“keça kesekî/ê”) ya kurmancî, دختر (duxter) ya farisî, daughter ya îngilîzî... Bo zêdetir agahiyan li ser wan binere: dot. დედა (deda, “dayik”) ya gurcî û daduli (“dêl”) ya lazî bi ihtimaleke mezin ji zimanên îranî hatine wergirtin.

Gotinên pêşiyan

[biguhêre]

Tewandî

[biguhêre]
  • Gazîkirin: dayê, yadê
  • Girêdayî: diya (min, te, wê...)

Werger

[biguhêre]
[biguhêre]

dê n

  1. (kurmanciya rojavayî) gund, dih

Notên bikaranînê

[biguhêre]

Bi taybetî di kurmanciya rojavayî û di soranî de.

Etîmolojî

[biguhêre]

Ji proto-îranî *desyu- (“warê dijminan, welatê dijminan”), hevreha sanskrîtî [skrîpt hewce ye] (desyu-, “dijmin”), avestayî [skrîpt hewce ye] (dexyu-, “war, welat”), farisiya kevn [skrîpt hewce ye] (dehyu-), pehlewî [skrîpt hewce ye] (dêh), dih ya hin devokên kurmancî (derdorên Elbistanê) û navên bajarên Dih û Dihokê ("gundê biçûk"), دێ (dê, “gund”) ya soranî, dew (gund) ya zazakî û ده (dih, “gund”) ya farisî.

Werger

[biguhêre]

Pirtik

[biguhêre]

dê

  1. Peyvikek alîkar dikeve gel lêkerên tewandî û diyar dike ku bûyerek dê di pêşerojê anku dema bêt de biqewime.
    Ez dê sibê biçim.
    Ew dê sala bêt bigihe vir.
    Dema mezin bibî, dê ji bîr bikî.

Formên alternatîv

[biguhêre]

Hevmane

[biguhêre]

Etîmolojî

[biguhêre]

Hevreha zazakî do, ji divê (bide ber îngilîzî will = "dê" ji will= vîn, îrade) yan ji "dike" wek "ew dike biçe".

Bi zaravayên din

[biguhêre]
  • Kurmanciya rojavayî: dê
    • Reşwî: dê (hilatî) ~ ê

Werger

[biguhêre]
Ev qismê Wergerê ji malûmatên naveroka vê versiyona madeya will a Wîkîferhenga îngilîzî pêk tê.

Hoker

[biguhêre]

dê

  1. de, haydê, yellah
    Dê were!
    Dê bêje!
    Dê bixwin!
    • 2012, Leylan Îsmeîl, Bêrîvan û Hîvî (Çîrokêt Zarokan), Dihok: Çapxana Xanî, rûpel 26:
      دێ کەرەمکەن، شەرم نەکەن، مالا ھەوە یە.
      Dê keremken, şerm neken, mala hewe ye.

Werger

[biguhêre]
Ev qismê Wergerê ji malûmatên naveroka vê versiyona madeya come on a Wîkîferhenga îngilîzî pêk tê.