Nimînok:Ferhengok
Ferhengokeke terimên di Wîkîferhengê de tên bikaranîn. Ji bo lînkkirina vê rûpelê şablona {{ferhengok}} bi kar bînin.
A
[biguhêre]- akronîm, acronym
- Kurtenavê ku ji herfên pêşîn ên çend kelîmeyan çêdibe û wek kelîmeyeke serbixwe tê xwendin. Nimûne NATO, UNESCO. Bide ber: #înîtîalîzm
- artîkel, veqetandek, zêder
- analîza şiklî
- Etîmolojiya termekê ye ku li ser temela parçeyên wê yên nasbar ên di şiklê nûjen ê ziman de cih digirin hatiye avakirin; bêyî ku guherîna deng li ber çavan bê girtin, yanî pêkhateya wê ya senkronîk:
- Analîzên şiklî behsê vê yekê dike ku mirovên ku tarîxa kelîmeyekê nizanin, li xuyanga kelîmeyê ya îro dinêrin û wê li gorî parçeyên ku nas dikin tehlîl û ava dikin.
B
[biguhêre]- baneşan, #nîda
- belavbûn ji zimanekî din, contamination
- Guherîna şikl an maneya kelîmeyekê di bin tesîra kelîmeyeke din de. Nimûne bi îngilîzî female ji fransiya kevn femelle e, lê şiklê wê di bin tesîra male de guheriye.
- binavkirî
- Bi-nav-kirî. Formeke navdêrê ye. Kevirê min. Sêva te.
- biwêj, #tebîr
- bireser, #mefûl
- Pêkhateya ku kar lê tê kirin. Nimûne Xecê sêv xwar. Kelîmeya sêv di vê cimleyê de bireser e. Bide ber: #kirde
C
[biguhêre]- cînav, #zemîr
- cotreh
- Kelîmeyên ku ji eynî rehî çêbûne lê belê bi riyên cuda ketine zimanekî. Bi îngilîzî doublet. Bide ber #hevreh
Ç
[biguhêre]D
[biguhêre]- daçek, #edat
- dariştin, dariştî
- Çêkirina kelîmeyan bi pêşgir, navgir û paşgiran. Herwiha di etîmolojiyê de behsa wergirtinên kelîmeyan ji zimanên din dike ku ne diyar e rasterast hatiye deynkirin yan jî mîras maye.
- deynkirina neadaptekirî, unadapted borrowing
- Kelîmeya deynkirî ya ku bi şiklê zimanê jê hatiye girtin dimîne û li rêzik û bilêvkirina zimanê wergirtî nayê adaptekirin. Nimûne laptop.
- deynkirina ortografîk, orthographic borrowing
- Kelîmeya ku bi şiklê xwe yê nivîsandinê ji zimanekî din tê deynkirin, lê li gorî herfên wê tê xwendin, ne li gorî bilêvkirina zimanê ku jê hatiye girtin.
- dijmane, #dijwate
- Kelîmeyên ku maneyan wan zidî hev in yanî %100 cuda ye. Nimûne mezin û biçûk dijmaneyên hev in.
- dijwate, #dijmane
- Kelîmeyên ku maneyan wan %100 cuda ye. Nimûne mezin û biçûk dijwateyên hev in.
E
[biguhêre]- edat, #daçek
- elîpsîz, ellipsis
- Avêtina kelîmeyekê ji tebîrekê, ku mana tebîra temam li kelîmeya mayî bar dibe. Nimûne private ji private soldier.
- emilandina xelet, emilandinên xelet
Kelîmeyên ku ji aliyê çavkaniyên preskrîptîv ve xelet tên qebûlkirin û dibêjin divê neyên emilandin. Bide ber îngilîzî proscribed.
Ê
[biguhêre]F
[biguhêre]- fail, #kirde
- Unsira ku di cimleyekê de karî dike. Nimûne Xecê sêv xwar. Kelîmeya Xecê di vê cimleyê de fail e. Bide ber: #mefûl
- fiîl, #lêker
- Kelîmeyên ku nîşanê kirinê an bûyînê dikin. Nimûne: Min sêv xwar. Li vir "xwarin" fiîl e ji ber ku karê xwarinê îfade dike.
G
[biguhêre]- girêdek
- gerguhêz, gh
- Fiîla ku mefûlê werdigire. Nimûne: Min sêv xwar. Li vir "xwarin" gerguhêz e ji ber ku dikare bi "sêv" were bikaranîn.
H
[biguhêre]- hevmane, #hevwate
- Kelîmeyên ku maneya wan eynî ne. Nimûne ciwan û xweşik
- hevdeng
- Kelîmeyên ku wekî kelîmeyeke din tên bilêvkirin lê nivîsîn, mane an jî rehê wan ji hev cuda ne.
- hevreh
- Kelîmeyên ku ji heman kelîmeyê çêbûne.
- hevwate, #hevmane
- Kelîmeyên ku wateya wan eynî ne. Nimûne ciwan û xweşik
- hoker, #zerf
I
[biguhêre]Î
[biguhêre]- înîtîalîzm, initialism
- Kurtenavê ku herfên wê yek bi yek tên xwendin. Nimûne BBC. Bide ber: #akronîm
J
[biguhêre]K
[biguhêre]- kirde, #fail
- Unsira ku di cimleyekê de karî dike. Nimûne Xecê sêv xwar. Kelîmeya Xecê di vê cimleyê de kirde ye. Bide ber: #bireser
L
[biguhêre]- lêker, #fiîl
- Kelîmeyên ku nîşanê kirinê an bûyînê dikin. Nimûne: Min sêv xwar. Li vir "xwarin" lêker e ji ber ku karê xwarinê îfade dike.
M
[biguhêre]- mefûl, #bireser
- Unsira ku kar lê tê kirin. Nimûne Xecê sêv xwar. Kelîmeya sêv di vê cimleyê de mefûl e. Bide ber: fail
- metatez, metathesis
- Guherîna cihê dengên nav kelîmeyekê. Nimûne di kurmancî de berf û befr.
- mê, m
- Navdêrên ku zayenda wan li gorî mê ditewe. Herwiha bnr. mn, nêr.
- mê û nêr, mn
- Navdêrên ku zayenda wan li gorî hem mê hem nêr ditewe. Herwiha bnr. mê, nêr.
N
[biguhêre]- navdêr
- Navên tişt (sêv, heywan, qedeh) yan mefhûman (dilşadî, bextiyarî hwd.) di rêzimanê de.
- navmiletî
- Kelîmeyeke deynkirî ya ku di çend zimanan de bi mane û etîmolojiyeke eynî an jî nêzîkî hev derbas dibe, bi gelemperî ji ber peydabûna çend deynkirinên hevdem û/an zincîreyeke deynkirinên li pey hev ku zû diqewimin çêdibin. Di netîceyê de dibe ku peydakirina eslê rast a etîmolojîk a terimekê zimanekî zor an ne mimkûn be. Wek nimûne doktor, otêl, înternet, taksî, an televîzyon.
- negerguhêz, ngh
- Lêkera ku bireserê wernagire. Nimûne: "Ez diçim mektebê" li vir çûn negerguhêz e.
- neqiyasbar
- Rengdêrên ku formên wan yên bi -tir, -tirîn an herî tune.
- nêzîkî ~
- Îşareta ~ (tîlde), wextê tê pêşiya salekê, tê maneyê ku ev sal tam ne belî ye.
- nîda baneşan
- nomînalîzasyon, nominalization
- Çêkirina îsmekê ji kelîmeyeke cureyeke din, bi taybetî ji fiîlekê an sifetekê. Nimûne xwendin ku hem fiîl e hem îsm.
O
[biguhêre]P
[biguhêre]- paşgir
- paşvesazî
- Çêkirina peyvên nû bi kurtkirina peyvên heyî. Nimûne ajo ji ajotin.
- pêkhatî, pêk
- Çêkirina peyvên nû bi lihevanîna du an zêdetir peyvan.
- pêşgir
- pirjimar
- pirtik
- purîzm
- Kelîmeyên ku bi armanca purîzma zimanî ji bo terikandina kelîmeyên qedîm û yên deynkirî tên bikaranîn.
Q
[biguhêre]- qusandin
- Kurtkirina peyvekê bi avêtina çend herfan e û maneya peyvê naguherîne. Nimûne Miho ji Mihemmed.
R
[biguhêre]- redûblîkasyon, reduplication
- Çêkirina kelîmeyekê bi dubarekirina kelîmeyekê an parçeyekî wê. Nimûne hêdî hêdî.
- rengdêr
S
[biguhêre]- serenav
- Cureyekî navdêran e ku îşaretê peyvên yekane mîna Iqlîdes, Mihemed dike. Serenav di kurmancî de bi herfên girek tên nivîsîn.
- sic
- Hokereke latînî ku tê maneya "lewma". Bi edetê di nav
[de tê nivîsin û mirov dixwaze bibêje ku ew peyv ne xeletiya kesa ku nivîsekê kopî dike ye, nivîs ji orîjînalê bêyî guhartinê hatiye wergirtin. - sormancî
- Tevlihevkirina soranî û kurmancî di zimanê nivîskî de, xisusen bikaranîna kelîmeyên soranî di kurmancî de yan jî yên kurmancî di soranî de ku xelkê kurmancîziman û soranîziman nizanin.
Ş
[biguhêre]T
[biguhêre]- têkilkirin
- Çêkirina peyvekê bi riya tevlîkirina du peyvan. Nimûne tirkmancî ji tirkî + kurmancî.
- translîterasyon, transliteration
- Veguhastina kelîmeyekê ji alfabeyekê bo alfabeyeke din, herf bi herf. Nimûne خانه → xane.
U
[biguhêre]Û
[biguhêre]- ûnîverbasyon, univerbation
- Çêbûna çend kelîmeyên ku pir caran li pey hev tên wek kelîmeyeke yekane. Nimûne îro ji ev ro, îsal ji ev sal.
V
[biguhêre]W
[biguhêre]- wergirtina wateyê, wergirtin
- Berfirehtirkirina wateya peyveke heyî bi riya wergerandina ji zimanekî din.
X
[biguhêre]- xweşbêjî an (edebî kelam)
- Peyv û derbirînên li şûna peyveke din ji bo veşartina maneya nexweş an bişerm tên bikaranîn.
Y
[biguhêre]- wergerandina yekser, yekser
- Çêkirina peyveke nû bi riya wergerandina ji zimanekî din.