Nimînok:Ferhengok

Ferhengokeke terimên di Wîkîferhengê de tên bikaranîn. Ji bo lînkkirina vê rûpelê şablona {{ferhengok}} bi kar bînin.

Nimînok: A B C Ç D E Ê F G H I Î J K L M N O P Q R S Ş T U Û V W X Y Z − Ḧ Ẍ '

A

artîkel, veqetandek, zêder
analîza şiklî: Etîmolojiya termekê ye ku li ser temela parçeyên wê yên nasbar ên di şiklê nûjen ê ziman de cih digirin hatiye avakirin; bêyî ku guherîna deng li ber çavan bê girtin, yanî pêkhateya wê ya senkronîk:

earth +‎ -en ji bo earthen (mîrasmayî ji îngilîziya navîn ji îngilîziya kevn)

bio- +‎ -logy ji bo biology (deyn ji Latîniya nû)

circle +‎ -ar ji bo circular (mîrasmayî ji îngilîziya navîn ji fransiya kevn û latîniya dereng), bi guherîna /əl/ ber bi /jəl/

Analîzên şiklî behsê vê yekê dike ku mirovên ku tarîxa kelîmeyekê nizanin, li xuyanga kelîmeyê ya îro dinêrin û wê li gorî parçeyên ku nas dikin tehlîl û ava dikin.

B

baneşan, #nîda
binavkirî: Bi-nav-kirî. Formeke navdêrê ye. Kevirê min. Sêva te.
biwêj, #tebîr
bireser, #mefûl: Pêkhateya ku kar lê tê kirin. Nimûne Xecê sêv xwar. Kelîmeya sêv di vê cimleyê de bireser e. Bide ber: #kirde

C

cînav, #zemîr
cot reh: Kelîmeyên ku ji eynî rehî çêbûne lê belê bi riyên cuda ketine zimanekî. Bi îngilîzî doublet. Bide ber #hevreh

Ç

D

daçek, #edat
dariştin, dariştî: Çêkirina kelîmeyan bi pêşgir, navgir û paşgiran.
dijmane, #dijwate: Kelîmeyên ku maneyan wan zidî hev in yanî %100 cuda ye. Nimûne mezin û biçûk dijmaneyên hev in.
dijwate, #dijmane: Kelîmeyên ku maneyan wan %100 cuda ye. Nimûne mezin û biçûk dijwateyên hev in.

E

edat, #daçek
emilandina xelet, emilandinên xelet

Kelîmeyên ku ji aliyê çavkaniyên preskrîptîv ve xelet tên qebûlkirin û dibêjin divê neyên emilandin. Bide ber îngilîzî proscribed.

Ê

F

fail, #kirde: Unsira ku di cimleyekê de karî dike. Nimûne Xecê sêv xwar. Kelîmeya Xecê di vê cimleyê de fail e. Bide ber: #mefûl
fiîl, #lêker: Kelîmeyên ku nîşanê kirinê an bûyînê dikin. Nimûne: Min sêv xwar. Li vir "xwarin" fiîl e ji ber ku karê xwarinê îfade dike.

G

girêdek
gerguhêz, gh: Fiîla ku mefûlê werdigire. Nimûne: Min sêv xwar. Li vir "xwarin" gerguhêz e ji ber ku dikare bi "sêv" were bikaranîn.

H

hevmane, #hevwate: Kelîmeyên ku maneya wan eynî ne. Nimûne ciwan û xweşik
hevdeng: Kelîmeyên ku wekî kelîmeyeke din tên bilêvkirin lê nivîsîn, mane an jî rehê wan ji hev cuda ne.
hevreh: Kelîmeyên ku ji heman kelîmeyê çêbûne.
hevwate, #hevmane: Kelîmeyên ku wateya wan eynî ne. Nimûne ciwan û xweşik
hoker, #zerf

I

Î

J

K

kirde, #fail: Unsira ku di cimleyekê de karî dike. Nimûne Xecê sêv xwar. Kelîmeya Xecê di vê cimleyê de kirde ye. Bide ber: #bireser

keysa herfê: Halê hûrdek an girdek ya peyvê.

L

lêker, #fiîl: Kelîmeyên ku nîşanê kirinê an bûyînê dikin. Nimûne: Min sêv xwar. Li vir "xwarin" lêker e ji ber ku karê xwarinê îfade dike.

M

mefûl, #bireser: Unsira ku kar lê tê kirin. Nimûne Xecê sêv xwar. Kelîmeya sêv di vê cimleyê de mefûl e. Bide ber: fail
mê, m: Navdêrên ku zayenda wan li gorî mê ditewe. Herwiha bnr. mn, nêr.
mê û nêr, mn: Navdêrên ku zayenda wan li gorî hem mê hem nêr ditewe. Herwiha bnr. mê, nêr.

N

navdêr: Navên tişt (sêv, heywan, qedeh) yan mefhûman (dilşadî, bextiyarî hwd.) di rêzimanê de.

navgir

navmiletî: Kelîmeyeke deynkirî ya ku di çend zimanan de bi mane û etîmolojiyeke eynî an jî nêzîkî hev derbas dibe, bi gelemperî ji ber peydabûna çend deynkirinên hevdem û/an zincîreyeke deynkirinên li pey hev ku zû diqewimin çêdibin. Di netîceyê de dibe ku peydakirina eslê rast a etîmolojîk a terimekê zimanekî zor an ne mimkûn be. Wek nimûne doktor, otêl, înternet, taksî, an televîzyon.

nebinavkirî

negerguhêz, ngh: Lêkera ku bireserê wernagire. Nimûne: "Ez diçim mektebê" li vir çûn negerguhêz e.

neqiyasbar: Rengdêrên ku formên wan yên bi -tir, -tirîn an herî tune.

nêr, n: Navdêrên ku zayenda wan li gorî nêr ditewe. Herwiha bnr. mê, mn.

nêtar, nt: Navdêrên ku zayenda wan ne nêr û ne jî mê ye.

nîda baneşan

O

P

paşgir
paşvesazî: Çêkirina peyvên nû bi kurtkirina peyvên heyî. Nimûne ajo ji ajotin.
pêkhatî, pêk: Çêkirina peyvên nû bi lihevanîna du an zêdetir peyvan.
pêşgir
pirjimar
pirtik
purîzm: Kelîmeyên ku bi armanca purîzma zimanî ji bo terikandina kelîmeyên qedîm û yên deynkirî tên bikaranîn.

Q

qusandin: Kurtkirina peyvekê bi avêtina çend herfan e û maneya peyvê naguherîne. Nimûne Miho ji Mihemmed.

R

rengdêr

S

serenav: Cureyekî navdêran e ku îşaretê peyvên yekane mîna Iqlîdes, Mihemed dike. Serenav di kurmancî de bi herfên girek tên nivîsîn.
sic: Hokereke latînî ku tê maneya "lewma". Bi edetê di nav [ de tê nivîsin û mirov dixwaze bibêje ku ew peyv ne xeletiya kesa ku nivîsekê kopî dike ye, nivîs ji orîjînalê bêyî guhartinê hatiye wergirtin.
sormancî: Tevlihevkirina soranî û kurmancî di zimanê nivîskî de, xisusen bikaranîna kelîmeyên soranî di kurmancî de yan jî yên kurmancî di soranî de ku xelkê kurmancîziman û soranîziman nizanin.

Ş

T

tebîr, biwêj
tewandin
tewîn

têkilkirin: Çêkirina peyvekê bi riya tevlîkirina du peyvan. Nimûne tirkmancî ji tirkî + kurmancî.

U

Û

V

W

wergirtina wateyê, wergirtin: Berfirehtirkirina wateya peyveke heyî bi riya wergerandina ji zimanekî din.

X

xweşbêjî an (edebî kelam): Peyv û derbirînên li şûna peyveke din ji bo veşartina maneya nexweş an bişerm tên bikaranîn.

Y

wergerandina yekser, yekser: Çêkirina peyveke nû bi riya wergerandina ji zimanekî din.

Z

zayend: Awayekî sinifandina navdêran di zimanê kurdî û hin zimanên din de ye. Sê cure zayend mê, nêr û mê û nêr di zimanê kurdî de hene. Zayenda nêtar di hin zimanên din hene lê di kurdî de tune.
zemîr, cînav
zerf, #hoker