dîn

Ji Wiktionary
Here cem: navîgasyon, lêgerîn

Kurdî[biguherîne]

1. bawerî[biguherîne]

navdêr, nêr

Wate[biguherîne]

  1. ayîn, bawerî, peristkarî, diyanet, ol,
    bîr û baweriyên mirovan li ser hindê ka dinya û mirov çawan çêbûye û Xwedê yan xweda çawan in û têkiliyên Wî yan wan û mirovan çawan:
    dînê îslamê, dînê fileyan, dînê êzidiyan, dînê zerdeştiyan, dînê cihûyan
Bi alfabeyên din[biguherîne]
Ji[biguherîne]

Peyveke hevpar ya Rojhilata Navîn e., hevreha farisî دين, pehlewî dên, avestayî deêna û belkî sanskrîtî धर्म (dherme-). Peyva "dîn" bi hezaran sal e ku hem di zimanên îranî û hem jî yên samî de heye: avestayî "deêna", pehlewî "dên", akadî "dînu" (di wî zimanî de bi maneya "qanûn"ê). Bi ihtimalek mezin rehê peyvê samî ye lê ji akadî (ku zimanek samî ye) bi rêya zimanek din (belkî elamî) ketiye avestayî û ji avestayî jî ketiye pehlewî û taliyê dîsa li erebî vegeriye. Forma niha ya kurdî/farisî bi ihtimalek mezin bi rêya îslamê ji erebî hatiye wergirtin lê dîroka wê gelek dirêj û hêja ye. Bo peyvek din jî ku pêşî ji zimanên îranî ketiye zimanê erebî û paşî bi forma xwe ya erebî li zimanên îranî vegeriye, binere: birc.

Idiaya Beghyani, ku dibêje "dîn" peyveke hindûewropî ye, bêbingeh e ji ber ku ji bilî zimanên îranî ev peyv di zimanên din yên hindûewropî de peyda nabe. Zimanên îranî jî ew ji zimanên rojhilatî wergirtiye. Gelek berî avestayî ew peyv di zimanên samî de - wek akadî - hatiye bikaranîn.


Durxaneya Cellikanî[biguherîne]

Ger ev peyva dîn ne kurdî be,ne arî be,le çiye ji ku hatiye? Peyva dîn kurdî ye ji peyva dêw ango xweda hatiye dêw di heynên berê de bi maneya Xweda ,yezdan bû. Dêwîn bi wateya têkildarê xweda ,peywendîdarê yezdan e. Bêjeya dêwîn deminan quncisiye bûye `dîn`. Hem ji hêl sentax û hem ji hêla semantikê ve ev angaşta min zanistiye. Di îngîlkî de peyva `divine` heye bi wateya têkildarê Xweda,xwedayî,yezdanîye. Peyva diabola ya îtalî, peyva demon,deity,diva ên îngîlkî,peyva devîl bi wateya şeytanî di îngîlkî de hemû peyvê hind û ewropî ne. çawa hûn, cenabê we doz dike ku ev peyv `dîn` di kurdî de tenê heye û lewma ji samî ye. Ne ev peyvên dinê di zimanên ewropî de çi ne? Nemaze peyva divine bi temamî bi wateya `îlahî` ye ku tunemaye ku bi peyva dîn ve heman wateyê bide. Li aliyê din peyva dîn di kurdî de tê wateya kesê aqilê xwe windakirî jî. Rast e ev hevdenga peyva dîn bi wateya ayînê û dîn bi wateya şêt û apter jixwe berjenga angaşta min e. Peyva dîn bi wateya şêt apter û bêaqil jî ji peyva dêw tê ye. Di heynên piştî Neolîtîkê de êdî nema wateya dêw wekû Xweda dimîne. Wetaya wê hêdî hêdî ber bi Şeytan diperise. Gava dibe şeytan ew peyv dîwane derdikeve holê, kurdî dibêjin dêwîn bi maneya `ew kesên şeytan û cinan lê dayî` bi kar tînin. Dêwîn jî diperise dibe `dîn` peyva erebî cin jî ji peyva kurdî `dîn` hilkewişiye. Piştre ji peyva cin a erebî ereb peyva mecnûn ango cinan pêvedayî dipirêjînin.

Bikaranîn[biguherîne]

Lêker:

Navdêr:

Rengdêr:

[biguherîne]
Têkildar[biguherîne]

==

Werger ==[biguherîne]

2. bêhiş, bêaqil[biguherîne]

rengdêr

Wate[biguherîne]
  1. kesa/ê bêaqil, bêhiş, bêmejî
  2. har, netebitî
Herwiha[biguherîne]
Hevwate[biguherîne]
Ji[biguherîne]

Kurtkirina dêwane, dêwîn, hevreha farisî ديوانه (dîvanê) ji dêw (bi maneya cin) + -ane. Bide ber mecnûn.

[biguherîne]
Werger[biguherîne]

3. bi çavan pê hesîn[biguherîne]

lêker

Baştir:

dîtin