hêl

 Herwiha binêre: hel, hell, û hél

Kurmancî

Bilêvkirin

• IPA^(kilîd): /ˈheːl/

• Deng (Bidlîs):

  guhdar bikeⓘ

  (file)

• Kîtekirin: hêl

Navdêr 1

hêl m

1. Al, alî, la, teref, rex, kêlek, tenişt.
2. Rêz, xet, xîç, rêzik.

Ji wêjeya klasîk

• ~ 1620, Feqiyê Teyran, Dîwan:

  Ji kuhneyê nayê bi kêr
  Lew hevriya hêla li hêr
  Tu brkêrî bazara netê

Tewandin

Tewandina hêl

Zayenda mê ya binavkirî
Rewş	Yekjimar	Pirjimar
Navkî	hêl	hêl
Îzafe	hêla	hêlên
Çemandî	hêlê	hêlan
Nîşandera çem.	wê hêlê	wan hêlan
Bangkirin	hêlê	hêlino
Zayenda mê ya nebinavkirî
Rewş	Yekjimar	Pirjimar
Navkî	hêlek	hêlin
Îzafe	hêleke	hêline
Çemandî	hêlekê	hêlinan

Bi alfabeyên din

• kurdî-erebî: هێل

Jê

• hêl bûn (lêker)
• hêl girtin
• hêl kirin (lêker)
• hêlbûn (navdêr)
• hêlbûyî (rengdêr)
• hêlgirtin (navdêr)
• hêlkirin (navdêr)
• hêlkirî (rengdêr)

Etîmolojî

Ji proto-hindûewropî [Peyv?], binêre: alî.

Werger

• Almanî: Richtung → de mê, Stirn → de mê, ^?Hinsicht → de mê
• Erebî: ^?فريق → ar, ^?مستقیم → ar, ^?الهال → ar (al-hāl), ^?وجه → ar
• Farisî: جهت → fa, ^?ادویه هل → fa, ^?جنب → fa, ^?سوی → fa, ^?سوی → fa, ^?وجه → fa, ^?سو → fa
• Îngilîzî: side → en, area → en, ^?direction → en, ^?line → en, ^?route → en, ^?streak → en, ^?cardamon → en, ^?party line → en, ^?plimsoll mark → en, ^?striping → en, ^?vitta → en, ^?hunting expedition → en, ^?wow! → en
• Tirkî: açı → tr, canip → tr, cenah → tr, cihet → tr, etraf → tr, hat → tr, öte → tr, semt → tr, taraf → tr, veçhe → tr, yaka → tr, ^?geçme → tr

Navdêr 2

hêl

hêl m

2. Kajîle, kakule, zerdeçal, kardamom,
   biharatek e û bi taybetî wek toz tê bikaranîn di nav xwarinan de.

Formên alternatîv

• heyl
• hil

Navê zanistî

• Elettaria caramomum

Etîmolojî

Hevreha farisî هل‎ (hêl) û هیل‎ (hîl), erebî هيل (heyl) û هال‎ (hal), ermenî հիլ (hil)... hemû sanskrîtî एला (elā), ew bi xwe ji zimanekî dravîdî (Başûrê Hindistanê), bo nimûne ji telûgûyî ఏల (ēla) yan ji tamîlî ஏலம் (ēlam) yan ji malayalamî ഏലം (ēlaṃ).

Werger

• Almanî: Kardamom → de nêr
• Bulgarî: кардамонът → bg (kardamonǎt)
• Çekî: kardamom → cs
• Endonezyayî: kapulaga → id
• Fînî: kardemumma → fi
• Fransî: cardamome → fr
• Holendî: kardemom → nl
• Îngilîzî: cardamom → en
• Japonî: カルダモン → ja
• Norwecî: kardemomme → no
• Polonî: kardamon → pl
• Portugalî: cardamomo → pt
• Rusî: кардамон → ru (kardamon)
• Slovenî: kardamom → sl
• Spanî: cardamomo → es
• Swêdî: kardemumma → sv
• Tirkî: kakule → tr

Hoker

hêl

1. zû, bilez, beza

Formên alternatîv

• ḧêl

Jê

• hêlî

Navdêr 3

hêl m

1. Nêçîra di berfê de.

   Em ji hêla kewan dihên.

Navdêr 4

hêl m

1. dengê bilind

   Hêl hêla tembûrê.

Jê

• hêlî

Rengdêr 2

Pozîtîv	hêl
Komparatîv
Sûperlatîv	herî hêl (merkezî) tewrî hêl (rojavayî)

hêl

1. hêz, qawet, ked

   Hêla xwe nedê tu ê bişkînî.

   Bi dengek hêlî bang dikir.

   • 2012, Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, çapa 1ê, Weşanxaneya Lîs, →ISBN, rûpel 97:

     Li ser hev li dêrî dabû û bi dengê hêl gazî Cécileê kiribû da ku jê re dêrî veke.

   • 2019, Sadiq Ûskan, Şampaz, Weşanxaneya Wardoz, →ISBN:

     Min lezand ez bi dû wî ketim û di ber ra jî bi dengê bihêl min bangî wî dikir û digot (...)

Werger

• Îngilîzî: strong → en, hoarse → en

Çavkanî

• Têmûrê Xelîl: Peyvên kurdî û îranî di ermenî de, rojnameya Kurmancî, hj. 39, 2007