çerx

Kurmancî

Bilêvkirin

• IPA^(kilîd): /ˈt͡ʃʰɛɾx/
• Kîtekirin: çerx

Navdêr

Tewandina çerx
Zayenda mê ya binavkirî
Rewş	Yekjimar	Pirjimar
Navkî	çerx	çerx
Îzafe	çerxa	çerxên
Çemandî	çerxê	çerxan
Nîşandera çem.	wê çerxê	wan çerxan
Bangkirin	çerxê	çerxino
Zayenda mê ya nebinavkirî
Rewş	Yekjimar	Pirjimar
Navkî	çerxek	çerxin
Îzafe	çerxeke	çerxine
Çemandî	çerxekê	çerxinan

çerxek

çerx m

1. xirrxal, tekel, tayre, tole
   • Kesên li wê derê kar dikirin jê re gotibûn ku belkî ew di bin çerxên trumbêlekê de hatibû perçiqandin. — (Biyanî, Albert Camus, Weşanên Nûdem)
2. dewr, zivir, ger li dor tiştekî
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]
3. dewran, zeman, serdem
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]
4. sedsal, sede
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]
5. çeqmaq
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]
6. perê paxir
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

Ji wêjeya klasîk

• Bi awazê ney û sazî
  Bibî ber çerxê perwazî
  Tuzed min hubbihe s-sefwa — (Melayê Cizîrî, Dîwan, ~1640)

Formên alternatîv

• çerix

Bide ber

• çax

Jê

• (serenav) Cerxêk
• çerixandin
• çerixandî
• çerixiyayî
• çerixî
• çerixîn
• çerixîner
• (lêker) çerx bûn
• (lêker) çerx dan
• (lêker) çerx kirin
• (navdêr) çerxbûn
• (rengdêr) çerxbûyî
• (navdêr) çerxdan
• çerxik
• (navdêr) çerxkirin
• (rengdêr) çerxkirî
• çerxok

Etîmolojî

Dara etîmolojiyê

Proto-hindûewropî
*kʷel- (“zivirîn”)

Proto-hindûewropî
*kʷékʷlos (“çerx, teker”)

Proto-hindûîranî
*čakrám (“çerx”)

Proto-îranî
*čaxrám (“çerx”)

Kurmancî
çerx

Mîrasmayî ji proto-îranî *čaxrám (“çerx”), ji proto-hindûîranî *čakrám (“çerx”), ji proto-hindûewropî *kʷékʷlos (“çerx, teker”), ji *kʷel- (“zivirîn”).

Hevreha farisî چرخ (čarx), avestayî 𐬗𐬀𐬑𐬭𐬀 (caxra, “çerx, teker”), sanskrîtî चक्र (cakrá). Cotrehê kultûr

Çavkanî:

• Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots^[1], Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an, r. 45
• Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <wheel> by Douglas Harper.

Werger

• Almanî: Achse → de m, Feuerzeug → de n, Mühlrad → de n, Reifen → de m, Runde → de m, Umlauf → de, Zyklus → de m, Wegbiegung → de m, ^?Lenkrad → de
• Erebî: دولاب → ar, دائرة → ar, دوران, دورة → ar, دور → ar, عصر → ar, عقد → ar, ^?عجلة
• Farisî: پریود → fa, تایر → fa, چرخ → fa, دنده → fa, غل → fa, سنگ سوهان, سوهان → fa, مداد تراش → fa
• Îngilîzî: circle → en, rotation → en, gyro- → en, turn → en, cycle → en, era → en, century → en, lathe → en, periodic → en, tropic → en, tropical → en, ^?orbit → en, ^?trochal → en, ^?tyre → en
• Tirkî: ahit → tr, çağ → tr, devir → tr, dönence → tr, döngü → tr, edvar → tr, esir → tr, felek → tr, teker → tr, tol → tr, kuruş → tr, dönüş → tr, zamane → tr, burç → tr, beş kuruş, ^?çark → tr, ^?deveran → tr