şivan

Ji Wîkîferheng
Jump to navigation Jump to search

Kurdî[biguherîne]

şivanek û pezê xwe

navdêr

Wate[biguherîne]

  1. Kesa/ê ku sereguhiya pezî yan terşî dike,
    kesa/ê ku pezî yan terşî dibe çerînê û çavdêriya wan dike.
  2. (Mecazî) rêber, birêveber, pêşeng, pêşewa, serok.

Ji wêjeya klasîk[biguherîne]

Anîn hemî mîr tejî rez kir
Axul ko şivan tejî pez kir
(Mem û Zîn ~1692, Ehmedê Xanî)

Herwiha[biguherîne]

Bi alfabeyên din[biguherîne]

Bide ber[biguherîne]

Ji[biguherîne]

hevreha soranî شوان (şiwan), kurdiya başûrî şiwan, şuwan, şahzênî/şêxbizinî şuwan, şowan, zazakî û hewramî şiwane, belûçî şipank, farisî چوبان (çûban) ku bi forma xwe ya kevntir شبان (şoban) bû, pehlewî şupan, şpan, avestayî fşupane- ji fşu- (pez) + pane- (-van, -parêz) ji proto-hindûewropî *peku- (pez) + *pe- (payîn, parastin, -van) anku "şivan: pezvan, pezparêz", bide ber gavan ("gaparêz"). Berevajî ku bi gelemperî tê bawerkirin, ne têkilî peyva şiv e. Herwiha ne têkilî shepherd ya inglîzî ya şibî peyva "şivan" e. Çoban ya azerî, teterî û tirkî, չոբան (çʿoban) ya ermenî, çopan ya tirkmenistanî, چوپان (çûpan) ya urdûyî, चूपान (çûpan) ya hindî, choʻpon ya ozbekî, cioban ya romanî, чобанин (čobanin) ya bulgarî, чо̀бан/ čòban ya zimanên balkanî, чабан (çaban) ya rûsî... ji zimanên îranî, bi taybetî ji farisî bi rêya osmanî hatine wergirtin. Ji formên wan diyar e ku ew ji farisî, ne ji zimanekê din yê îranî belav bûne. Ev diyardeyeka giştî ye: ji ber tesîra dîrokî ya zimanê farisî, peyvên îranî yên li dinyayê belav bûyî hema-hema bêistisna ji farisî ne, ne ji zimanên din yên îranî wek kurdî, belûçî, peştûyî, osetî...

Ji Durxaneya Cellikanî:Ji bo ez agahdariyên jorîn ser temam bikim, dikanim van hevokan li vir bizêdînim:Min ji zû de kifş kiriye ku peyva şivan ji du kiteyan pêk tê. Yek wek cenabê nivîskarê jorîn jî dabaş kirî `şi`ye ê dî jî `van` e. Kiteye `şi` helbet `pez` û kevintirîn şêweya peyva `pez` a hind û ewropiyan e.Nêziktirîn şêweya derbirin û bilêvkirina wê avestî ye ku we `fşu` û `pan` e.Pan hê jî di kurdî de wek lêkerek heye ``payîn ez bênderê dipêm``,``ez pêz dipêm`` hwd.Peyva îngîlkî `shepherd` rastûrê bi peyva kurdî şivan ve gizdar e.şhepa peyvê şêweyek kevin ji sheep ango pez a îngîlkî ye. Ger em peyva perginda germankî binêrin hê baştir difêrisin. Germankî şivan Schafhirte ye ku schaf rastûrê pez e û hirte payvan û parêzvan e . Arîşeya hirte û herd ê jî heye lê ew ne meseleya me ye.Peyva kurdî hewş û hewşo jî helbet ji şi derketiye ku tê wateya hewika şiyan ango hewîngeha pêz e. Her wiha peyv Schwzy` ku navê welatê swîs e berahîn ji vê şi ya kurdî a neolîtîkê tê û wateya wê jî rasterast `hewşo` ye

[biguherîne]

Bi zaravayên kurdî[biguherîne]

Werger[biguherîne]

Tirkî[biguherîne]

Wate[biguherîne]

  1. şîn, şîwen