bizin

Ji Wîkîferheng
Jump to navigation Jump to search

Kurmancî[biguherîne]

Bilêvkirin[biguherîne]

  • IPA: /bɪ'zɪn/
  • Jihevqetandin: bi·zin

Navdêr[biguherîne]

Zayenda mê ya binavkirî
Rewş Yekjimar Pirjimar
Navkî bizin  bizin 
Îzafe bizina  bizinên 
Çemandî bizinê  bizinan 
Nîşandera çemandî   bizinê  wan  bizinan 
Bangkirin bizinê  bizinino 
Zayenda mê ya nebinavkirî
Rewş Yekjimar Pirjimar
Navkî bizinek  bizinin 
Îzafe bizineke  bizinine 
Çemandî bizinekê  bizininan 
Bizinek

bizin

  1. (Guhandar) Ajelek kedî ya guhandar û têr-mû ye.
    • Di nav kerîyê pez de bizineke nebixêr, nesitirî, ziyankar û çilek hebû, wexta kerî nêzî zevîyekî biçûya bizina ziyankar Kolê berê xwe dida zevîyê zerar didayê. (Remo û Bizina çilek, 2012, demacirok.wordpress.com)

Herwiha[biguherîne]

Bi alfabeyên din[biguherîne]

Zayend[biguherîne]

Bizin bi maneya ajelek kedî ya mê peyvek zayendmê ye: bizina me, bizineke spî... Lê ew herwiha wek peyvek zayendnêr jî tê bikaranîn: Biz(i)nê me li çolê diçere. Li vê derê ew bi maneya terş e anku hem bizin û hem jî nêrî.

[biguherîne]

Navê zanistî[biguherîne]

Gotinên pêşiyan[biguherîne]

  • Berû da bizinê, dest avête qarçikê
  • Bizin bizin e, berê cihê xwe pêkol dike dû re mexel tê
  • Bizin firot bi hefta, bezê wê kirî bi heyşta
  • Bizin ketiye derdê serê xwe, şivan ketiye derdê bezê bizinê
  • Bizin mir, gir damirî
  • Bizina kol elimiye danokan
  • Bizina kol, hîn bûye daniyên sor
  • Bizina kulek û şivanê bezek (sivik) tev digehên ber derî
  • Bizina nehletî, dev lêketî
  • Bizina reş e, her roj nexweş e
  • Bizina gurî, ber dêwir tiqurrî
  • Bizinê ji mîyê ra got; min ewa te dît
  • Bizinê kulek tim ê çilek e
  • Bi vî devî bi vê qunê, herê diziya bizinê
  • Dinê li dinê, çavê gur li bizinê
  • Ecela bizine ku te, nane sivîn dixwe
  • Ga guhirande bizine, bizin jî guhurande mirîske
  • Herê diziya bizinê
  • Kara li şunê bizinê li mexelê
  • Meha adarê av firî serê darê, bizin kalî ser karê, nîşanên biharê
  • Mî bi piye xwe, bizin bi piye xwe
  • Mî bi nigen xwe, bizin bi nigen xwe
  • Piştê bizinê xurî a nanî şivên bixwe
  • Şêwra jinan, beriya bizinan
  • Şorê mîna tire Bizina ye
  • Wek berxa ber bizine
  • Wek bizina ku li ber ecele xwe bireve

Ji[biguherîne]

hevreh soranî û kurdiya başûrî بزن (bizin), lekî bizin, zazakî bize, goranî بزه‌ (bize), farisî بز (buz) ya farisî, pehlewî bûz, avestayî 𐬠𐬏𐬰𐬀‎ (būze: beran, ?nêrî), ermenî բուծ (bûç: karik), sanskrîtî बुक्क (bukhe: nêrî), inglîziya kevn buc / bucca (nêrî), inglîziya nû buck (heywanê nêr), almanî Bock (nêrî, heywanê nêr), holendî bok (nêrî), swêdî bock (nêrî), danmarkî buk, norwecî bukk... hemû ji proto-hindûewropî *bʰug- (bi kurdî + -in).

avestayî: bûze- ("bizin")
pehlewî: bûc- ("bizin")
farisî: buz ("bizin")
kurdî: bizin ("bizin")
zazakî: bize ("bizin"), bizêk (karik)
belûçî: bûz- ("bizin")
inglîziya kevn: bucca ("nêrî")
inglîzî: buck ("heywanê nêr") ...

Çavkanî: Horn p.49, Watkins p.13, Etymonline | Pokorny: 174

Cûnên bizin û mihan[biguherîne]

  • hoş, poş: bizna têkde reş û guhboz.
  • hemis, himbis: bizna reşa navçav û alekên wê gîxên spî yan sorekî vekirî pêde hatîn û binzik û dehmen spî yan sor.
  • hemdanî: cûnekî pezîye: cûne pezekî guhdirêj û guhpan û hirîkurt û dûngşor e.
  • çûrr, çûr:cûne bizneka hûr û têrşîr û mûxelek e, mûyê wê merez e, şel û şepik jê diêne çêkirin.
  • çal: bizna hemû leşê wê reş, tenê enîya wê pinîyeka spî lê..
  • kerîs, kurrîs: miha guhên wê qut û kurtik.
  • kewîs, kewîsar, kewîser: miha leşê wê spî û navçav zîwanî pinîyên reş yan sor lê û guhên wê boz. Gelek cûn jê hene
  • riser: riser:miha rengê navçavan di navbera reş û qehweyî de yan bi ser reşekî xwelîkî ve..
  • tebeş: Miha navçav û ser û guh pêk ve reng xwelîkî.

(Îsmaîl Şahîn di Koma "Zimanê Kurdî" li ser Rûnameyê de, 12/2012)

Têkildar[biguherîne]

Bide ber[biguherîne]

Werger[biguherîne]

Soranî[biguherîne]

Navdêr[biguherîne]

bizin

  1. bizin