ziman

Kurdî

ziman (1)

navdêr, nêr

Wate

1. organek nerm e di devî de,
   beşek ji leşê mirov û heywanan yê di devî de ku bo tamkirin, alîstin, daûrandinê û (ji alî mirovan ve) bo axiftinê tê bikaranîn
2. axiftina miletekî,
   axiftina komekê, miletekî, herêmekê yan welatekî ya ku ji alî pergala xwe ve yek e û ji alî hemî kesên pê diaxivin ve tê famkirin:
   zimanê kurdî, zimanê inglîzî, zimanê erebî
3. pergala danûstandinê,
   sîstema hemî dengên mirov bi kar tînin daku peyamên xwe bi hev bidin famkirin
4. danûstandina bêgotin,
   jest û mîmîkên mirov bi hev re bi kar tînin daku pê peyama xwe bigihînin hev
5. danûstandina lawiran,
   dengên heywan bi kar tînin daku peyamên xwe bigihînin hev yan kesekî / tiştekî
6. biwêjên taybet,
   pergala ragihandinê ya hin aliyên taybet:
   zimanê wêjeyê, zimanê kompûteriyê, zimanê leşkeriyê, zimanê gundiyan
7. şêwazên bikaranîna peyvan:
   zimanê dîplomasiyê
8. hinêra axiftinê,
   karîna anku şiyana peyivînê:
   bêziman e
9. şêweyê axiftinê:
   zimanxweş; zimandirêj
10. (devokî) kilîl, kilît, mifte, enextar, amûrê ku derî pê tê vekirin

Herwiha

• ezman (1)
• zman

Tewandî

• zimanî
• zimên
• zimîn

Bi alfabeyên din

• kurdî-erebî: زمان

Bi zaravayên kurdî

• kurmancî: ziman (devokî herwiha: ezman)
• soranî: ziman
• kurdiya başûr: ziwan, zuwan
• lekî: zuwan
• hewramî: ziwan, zwan
• zazakî: ziwan, zon, zun

Ji

Ji proto-hindûewropî dn̥ǵʰwéh₂s, îraniya kevn *hiźu̯ā-, têkilî soranî ziman, kelhurî ziwan, avestayî 𐬵𐬍𐬰𐬏𐬁 ((hizvâ-), sanskrîtî जिह्वा (cihvâ-), bi pehlewî izwan, pehlewî uzvān, zazakî ziwan/zon/zun, almanî Zunge, inglîzî tongue....

• proto-hindûewropî: *dng^hwa- ("ziman")

proto-aryayî:

avestayî: hizū- ("ziman")

farisiya kevn: izāvam- ("ziman")

pehlewî: uzvān- ("ziman")

farisî: zebān ("ziman")

belûçî: zuvān ("ziman")

osetî: āwzāg ("ziman") … ^{alfabeya arî}

kurmancî: ziman, ezman ("ziman")

soranî: ziman ("ziman")

hewramî: ziwan, zuwan ("ziman")

zazakî: ziwan, zon, zun ("ziman")

sanskrîtî: ǰihvā- ("ziman")

latînî: dingua, lingua ("ziman")

elmanî: Zunge ("zimanê di devî de")

inglîzî: tongue ("zimanê di devî") …

Çavkanî: Horn p.144, Watkins p.21, MacKenzie P.127, Etymonline

Jê

bêziman bêzimanî bêzimanîtî bêzimantî biziman bizimanî bizimanîtî bizimantî zimandar zimandarî zimandarîtî zimandartî zimandêr zimandêrî zimandêrîtî zimandêrtî zimandirêj

zimandirêjî zimanê dayikî zimanê zikmakî zimanî zimannas zimanasî zimanvan zimanvanî zimanxweş zimanxweşî zimanzan zimanzanî zimanzêrrîn zimanzêrrînî

Werger

1. parçeya goştî ya sor ya di devî de:

afrîkansî: tong → af elmanî: Zunge (de) inglîzî: tongue (en) aragonî: luenga → an astûrî: llingua (ast) aymarayî: lajhra → ay, aru → ay bembayî: ululimi → bem bretonî: teod → br nêr, yezh → br mê korsîkayî: lingua (co) danmarkî: tunge (da) giştî spanî: lengua (es) mê esperantoyî: lango → eo estonî: keel (et) fînî: kieli (fi) frîsî: tonge → fy ferî: tunga → fo galîsî: lingua (gl) haîtî: lang → ht mecarî: nyelv (hu) îdoyî: lango (io)

indonezî: lidah → id îzlendî: tunga (is) mê îtalî: lingua (it) mê japonî: 舌 → ja nahwatlî: nenepilli → nah norwecî: tunge → no holendî: tong (nl) mê oksîtanî: lenga → oc portugalî: língua (pt) mê keçwayî: qallu → qu somalî: carab → so swazî: lú-lwîmi → ss tagalogî: dilà → tl tirkî: dil (tr) teterî: tel → tt tokpisinî: tang → tpi wolofî: làmmiñ wi → wo vepsî: kelʼ → vep

2. pergala axiftinê û nivîsînê:

afrîkansî: taal → af elmanî: Sprache (de) inglîzî: language (en), tongue (en) aragonî: luenga → an astûrî: llingua (ast) aymarayî: aru → ay bembayî: ululimi → bem korsîkayî: lingua (co) danmarkî: sprog → da nêtar spanî: lengua (es) mê, idioma (es) nêr, lenguaje (es) esperantoyî: lingvo (eo) estonî: keel (et) fînî: kieli (fi) frensî: langue, tongue frîsî: tonge → fy, taal (fy), sprake → fy ferî: mál → fo galîsî: lingua (gl) gujaratî: ભાષા (gu) haîtî: lang → ht hindî: भाषा (hi) mecarî: nyelv (hu) îdoyî: languo (io)

indonezî: bahasa (id) îrî: teanga (ga) îzlendî: tunga (is) mê îtalî: lingua (it) mê, linguaggio → it nêr japonî: 言語 (ja) nahwatlî: tlahtolli → nah navdêr: zaad → nav norwecî: språk → no holendî: taal (nl) mê oksîtanî: lenga → oc portugalî: língua (pt) mê, idioma (pt), linguagem (pt) keçwayî: simi (qu) somalî: af → so swazî: lú-lwîmi → ss tagalogî: wíka → tl, lenggwáhe → tl, wikà → tl tirkî: dil (tr), lisan (tr) teterî: tel → tt tokpisinî: tok → tpi, tokples → tpi volapûkî: pük → vo vepsî: kelʼ → vep