ateş

 Herwiha binêre: atêş

Kurmancî

Bilêvkirin

• IPA^(kilîd): /ɑːˈtɛʃ/

• Deng (Bidlîs):

  guhdar bikeⓘ

  (file)

• Kîtekirin: a·teş

Navdêr

ateş n

1. agir, şewat, nar, ar
   • ~ 1640, Melayê Cizîrî, Dîwan:

     Bedel ateş ji ceger biryan im
     Lew perîşan im û pir êşan im
     Aşiqî nazik û mehbûban im...

   • ~ 1640, Melayê Cizîrî, Dîwan:

     Zehê derdê mezin firqet
     Ceger sot ateşî da dil
     Cihê sebrê nema çendan

Tewandin

Tewandina ateş

Zayenda nêr a binavkirî
Rewş	Yekjimar	Pirjimar
Navkî	ateş	ateş
Îzafe	ateşê	ateşên
Çemandî	ateşî	ateşan
Nîşandera çem.	wî ateşî	wan ateşan
Bangkirin	ateşo	ateşino
Zayenda nêr a nebinavkirî
Rewş	Yekjimar	Pirjimar
Navkî	ateşek	ateşin
Îzafe	ateşekî	ateşine
Çemandî	ateşekî	ateşinan

Formên alternatîv

• atêş

Jê

• ateşdar
• ateşdarî
• ateşdarîtî
• ateşdêr
• ateşdêrî
• ateşdêrîtî
• ateşî
• ateşkuj
• ateşkujî
• ateşperêz
• atêşperêzî
• bêateş
• bêateşî
• biateş
• biateşî

Etîmolojî

Dara etîmolojiyê

Proto-hindûewropî
*h₂eh₁-
germ bûn

Proto-hindûewropî
*-tḗr
îsmûfail

Proto-hindûewropî
*h₂eh₁ter-
agir

Proto-îranî
*HáHtr̥š
agir

Avestayî
𐬁𐬙𐬀𐬭 (ātar)
agir

Avestayî
𐬁𐬙𐬀𐬭𐬱 (ātarš)
agirdeyn.

Farsiya klasîk
آتش
agirdeyn.

Kurmancî
ateş

Deyn ji farsiya klasîk آتش (“agir”), deynkirî ji avestayî 𐬁𐬙𐬀𐬭𐬱 (ātarš, “agir”), ji 𐬁𐬙𐬀𐬭 (ātar, “agir”), mîrasmayî ji proto-îranî *HáHtr̥š (“agir”), mîrasmayî ji proto-hindûewropî *h₂eh₁ter- (“agir”), ji *h₂eh₁- (“germ bûn”) + *-tḗr (“îsmûfail”). Cotreha agir û ar.

Bide ber

• artêş

Werger

• Afrîkansî: vuur
• Almanî: Feuer → de n
• Avestayî: ater
• Çînî: 火 → zh
• Danmarkî: ild → da, skyde → da, afskedige
• Erebî: نار → ar (nār)
• Farisî: آتش → fa, اتش
• Fînî: tuli → fi
• Fransî: feu → fr
• Holendî: vuur → nl n
• Îbranî: אש → he
• Îngilîzî: fire → en
• Îrlendî: tine
• Îtalî: fuoco → it
• Îzlendî: eldur
• Japonî: 砲火 → ja
• Koreyî: 불 → ko (bul)
• Malezî: api → ms
• Mecarî: tûz
• Norwecî: ild → no
• Portugalî: fogo → pt, incêndio → pt
• Romanyayî: împuşca → ro
• Rusî: огонь → ru (ogonʹ)
• Skotî: teine
• Spanî: fuego → es, incendio → es
• Swahîlî: moto → sw
• Swêdî: eld → sv, brand → sv
• Tirkî: ateş → tr
• Yûnanî: φωτιά → el (fotiá)

Tirkî

Bilêvkirin

• Deng:

  guhdar bikeⓘ

  (file)

Navdêr

ateş

1. agir, ar

   uygarlık ateşten doğmuştur ― şaristanî ji agir çêbûye

2. ar

   ateş közü ― sotikê agir

3. ar

   yemeği ateşten indirdim ― min xwarin ji ser agir danî

4. agir

   top ateşi geceye kadar sürdü ― agirkirina topan heya nîvê şevê dom kir

5. pêsûs, şewat
6. coşdarî
7. talûke

   kendinizi ateşe atıyorsunuz ― hûn xwe diavêjin nav agir

8. (leşkerî) lêxe, lêxe! agir bike! berde!

Etîmolojî

Dara etîmolojiyê

Proto-hindûewropî
*h₂eh₁-
germ bûn

Proto-hindûewropî
*-tḗr
îsmûfail

Proto-hindûewropî
*h₂eh₁ter-
agir

Proto-îranî
*HáHtr̥š
agir

Avestayî
𐬁𐬙𐬀𐬭 (ātar)
agir

Avestayî
𐬁𐬙𐬀𐬭𐬱 (ātarš)
agirdeyn.

Farsiya klasîk
آتش (ātaxš)
agirdeyn.

Osmanî
آتش
agir

Tirkî
ateş

Mîrasmayî ji osmanî آتش (“agir”), deynkirî ji farsiya klasîk آتش (ātaxš, “agir”), deynkirî ji avestayî 𐬁𐬙𐬀𐬭𐬱 (ātarš, “agir”), ji 𐬁𐬙𐬀𐬭 (ātar, “agir”), mîrasmayî ji proto-îranî *HáHtr̥š (“agir”), mîrasmayî ji proto-hindûewropî *h₂eh₁ter- (“agir”), ji *h₂eh₁- (“germ bûn”) + *-tḗr (“îsmûfail”).