Pêvek:soranî-kurmancî/m

Ji Wîkîferheng
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Amadekar: Husein Muhammed

Aa · Bb · Cc · Çç · Dd · Ee · Êê · Ff · Gg · Hh · Ii · Îî · Jj · Kk · Ll · Mm · Nn · Oo · Pp · Qq · Rr · Ss · Şş · Tt · Uu · Ûû · Vv · Ww · Xx · Yy · Zz

Çavkanî

M m[biguherîne]

-m, -m- 1) min: dembînin min dibînin, dembîna min didît 2) -(y)a min: malekem mala min; -(y)ê min: espekem hespê min 3) (ez ...) me: Min mamostam Ez mamoste me

ma (çiyayê / girê / zûrê) rût

ma- ma-: maker maker, kera mê, dw nêreker; mê-, -marî: makew mêkew, kewmarî, dw nêrekew

maç maç, ramûsan, ramîsan

            ~ kirdin maç kirin, maçî kirin, maçandin, ramûsandin

maçe I hêstira mê, qantira mê

maçe maçe, qeremaç(e), yek ji çar cûnên kartên kumkanê (lîstika kartan) e

maçekî bn maçe

maçmaçên hevmaçî, maçkirina hev

maçûmûç maçûmûç, hev maç kirin û xwe li hev alandin

mad bn mîd

madde bn made

maddî bn madî I

made I 1) made, madde, bend, xal, paragraf 2) mijar, babet 2) made, tişt, materya

made II berdesk, pate, tişta nanpêj hevîrî datîne ser û diavêje tenûrê

made III pên, pehîn, pêhn, çift, refes, zîtik, zîçik, lêdana bi piyan / lingan

maden kanza, maden, bn kanza

madeperist madeperest, materyalîst

madeperistî madeperestî, materyalîzm

mader mader, mak, dayik, dê, deyk, da, bn dayk

maderza zikmakî, xwezayî, xweriştî

madeyî bn madî

madî I madî, diravî, aborî, pareyî

madî II medî, bn mad

maf maf, heq: Azadî mafî her gelêk e Azadî mafê / heqê her gelî ye; par, behr: Mafit bem pareye niye <?xml:namespace prefix = st1 ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:smarttags" /><st1:place>Para</st1:place> / behra te di vî pareyî nîne; têkilî, pêwendî, pevgirê, pabendî: Mafî be ser qisekey minewe niye Ti têkilî bi gotina min re nîne

mafûr mehfûr, merş, xalîçe, berrik, hêsîl, lop, mişot, mêzer, sucatk, xawlîçe

mahek mahek, navê êşekê ye (ing. mumps, parotitis)

mahî mahî, şaxên fîlan; tiştên ji şaxên fîlan hatine çêkirin yan bi wan hatine xemilandin

mahîzerd gupik, gupîtk, lûtke, serê çiya, bilindtirîn cihê çiya (t yên rût ango yê ti tişt lê şên nabe)

mak 1) mak, dayik; mak, <st1:State><st1:place>kan</st1:place></st1:State>, serekanî, cihê yan tiştek tiştek jê tê yan çêdibe 2) mak, gewer, bûnewerî, sirişta rast ya tiştekî ango ne tenê xwiyanga wê / wî 3) zêdeêş, pêveêş, komplîkasyon, êşek biçûk ya li gel êşa serekî ye

makaw 1) makav, serekanî, ava serekî 2) cûnek şorbeyê ye

maker maker, kera mê, dw nêreker, kerê nêr

makermele xweşirînkirin, xweşirînkirina li ber dilê kesekî

makew mêkew, kewmarî, kewa mê, dw nêrekew

mal I mal, xaniyê / cihê malbatek lê dijî

            ~ be qur girtin mal (li kesekî) wêran kirin, ziyan(ek mezin) gihandin kesekî; Mal be qur gîrê, bo wat kird? Malwêran, te çima wa kir?

            ~ birîn (bo diziyan / xirabiyan) ketin malekê

            ~ û minal bn malûminal

            ~ xistin mal dan, barê mala xwe danîn û li cihekî bi cih bûn

mal II mal, malûmilk, heyîn

malat pez, koma mih û berx û beranan; terş, koma karik û bizin û nêriyan

malawa: ~ bît! Malava (bî)! Mala te ava be! Bi xatira/ê te!

malawayî xatirxwestin:

            ~ kirdin xatir xwestin Malawayî lê kirdîn Xatir ji me xwest

malbend 1) malbend, bênvedangeh / rawestgeh in li ber rêyên karwanan 2) der, dever; war, welat 3) navend, cihê girse / gel lê dicive, meydana bûyeran

maldar maldar, zengîn, dewlemend

maldarî 1) maldarî, rêveberiya / karûbarên aboriya malê 2) maldarî, zengînî, dewlemendî

malewe 1) malve, berev malê, ber bi malê ve: Eçim bo malewe Ez ê bi nik mal ve biçim 2) malbatî, ehlê malê, kesên ji malekê: Malewe çon in? Malbatî çawan in? Zarrûzêç çawan in?

malewênçe cûnek giya ye

malewmal mal bi mal: pişkinînî malewmal (lê)gerrîna mal bi mal

malî xwemalî, xumalî, yên malê, malî; kedî, kehî, dw kûvî, kovî

malîn malîn, <st1:country-region><st1:place>mali</st1:place></st1:country-region>ştin, (bi firçeyê / gêzîk / motorê gilêşî) paqij kirin

maloçke xanîk, mala / xaniyê biçûk û bêserûber

malos mahû, beraza mê, mehû, mawî

malran hatin malîn / <st1:country-region><st1:place>mali</st1:place></st1:country-region>ştin

malû bangurrdan, bagurrdan, mangêrr, mehlî, tapan, şûnkê serbanan, bangurrdank, alavek e li ser banan tê gerrandin daku ban bihêz bibe û dilopên avê tê neçin mal ve û malê şil nekin

malûm malim, serekên dînî yên cihûyan (li şûna melayên misilmanan yan qeşeyên fileyan)

malûminal zarrûzêç, erzûeyal, jin û zarrok

malwêran malwêran, malkembax, malxirab, xwelîser

malwêranî malwêranî, malkembaxî, malxirabî, xwelîserî

malxo lêzim, dost, kesek ku ji malbatê tê hesibandin. (Agadarî: Di kurmancî de "malxwê" tê wateya "xwediyê / xudanê / zelamê malê"

malyat maliyet, berhem, hate, dahate, kar, qazanc

mam mam, ap, am, birayê babê yekî

maman pîrik, jina di welidîna / çêbûna zarok de alîkariya diya zarok dike

mambirayîme cûnek tirî ye

mame mamo, apo, amo

mamele bn mamile

mamexeme xalxemo, kesê pirr xeman dixwe

mamik mamik, tiştonek

mamil mamil, mi'amil, kesa/ê bi berdewamî bazirganiyê / ticaretê li gel kesek din dike

mamile mamilet, mi'amilet, bazirganiya / ticareta berdewam di navbera du hevpeymanan de

mamilepeşîmanî pêşînat, beşek / pişkek ji bihayê tiştê dê bêt kirrîn ku yê bikirr dide yê firoşer daku ger yê bikirr paşî li bazara xwe poşman bibe û nexwaze tiştên sparişkirî bikirre hingê ev pişka / beşa pare bo yê firoşer bimîne

mamir mamir, mamirk, mirîşkên ciwan, mirîşkên dê di nêz de bigihin jiyê / temenê hêkkirinê

mamiz xezal, bn ask

mamîl bn mamil

mamîlan cûnek giya ye

mamîran bn mamîlan

mamk bn mamik

mamleçûqe kum, kulav, t yê bi saqo / qapût ve

mamnawendî navincî, tiştê ji mezinatiya / başiya / jêhatiniya xwe ve ne pirr mezin / baş û ne jî pirr biçûk / xirab

mamo bn mame

mamojin jinmam, jinap, jina mamê / apê kesekî

mamosta mamoste, mamhosta, fêrker, dersdêr, wanedêr, hînker, kesa/ê dersan / waneyan li dibistanan yan fêrgehên din dide; bernav bo kesên xwenda / zana

mamostayane mamosteyane, mîna / wek mamosteyan, hosteyane, bi hostetî

mamotk jêhatî, bihinêr, kesa/ê baş dikare tiştan çêbike, kesa/ê ji destên xwe ve zîrek / jêhatî

mamwesta bn mamosta

man [-mên-] 1) man, xweragirtin, sekinîn, nelivîn, neçûn, nemirin, neguherrîn 2) grev, karnekirina ji ber nerazîbûnê

            ~ girtin grev kirin, ketin grevê, karê xwe rawestandina ji ber ku ji kardêra/ê xwe ne razî ye û dixwaze bi rawestandina karê xwe bandorê li kardêr bike daku daxwazên kesa/ê kar rawestandiye bi cih bîne

manewe veman, li paş man; man, wek mêvan li derekê man

mangir girevgir, kesa/ê karê xwe radiwestîne ji ber ku ji kardêra/ê xwe ne razî ye û dixwaze bi rawestandina karê xwe bandorê li kardêr bike daku daxwazên kesa/ê kar rawestandiye bi cih bîne

-man, -man- me: namanbînin me nabînin, lêman dizîwe ji me diziye; -(y)a me: malekeman mala me; -(y)ê me: espekeman hespê me; -(y)ên me: espekanman hespên me

mana wate, mane, me'ne

manadar watedar, manedar, bime'ne

manayî wateyî, maneyî, razber, abstrakt

mandû westî, betilî, kerrixî, mandî, tehibî, te'ibî

            ~ bûn westîn, betilîn, tehibîn, te'ibîn, mandî bûn

            ~ kirdin westandin, betilandin, te'ibandin, mandî kirin

mandûnebûnî mandînebûn, silav li kesek ji rêvingiyê tê / hatiye: "Xwedê qewetê bide" yan biwêjek wek wê

mang 1) heyv, hîv 2) meh, heyv, heyamek salnameyî yê nêzî 30 rojî

            ~ gîran heyv xeyirîn, dema heyv bi temamî yan jî hin parçeyên wê tarî dibin û nayên dîtin

            ~î çiwarde meha çarde(hî), meha tevav, dema meh bi temamî tê dîtin

            ~î dahatû meha bêt / were

            ~î raburdû meha borî / çûyî

manga, mange çêl, çêlek, "gayên mê"

mangane mehane, her meh; mehane, li gor mehan

mangeşew 1) tavheyv, tavehîv, hîveron, ronahiya heyvê yan şeva ronahiya heyvê li dinyayê dide

mangî mehî, bi mehan, li gor mehan; heyvî, bi heyvê, li gor heyvê

manî bn mana

maqûl maqûl, jêhatî, berkeftî, qenc, çê, baş, çak

mar I mar, heywanek xwişok yê bi pirranî jehrawî ye

mar II bn tarûmar

marasa zivirrok, badok, badbadok

marangaz marpêvedayî, kesa/ê marekî yan çend maran jehra xwe gihandiyê

marçêwe çavmark, meroje, navê giyayekî ye

mare mehr, mar, zewac, jin- yan mêrkirin

mareke zîn; kurtan; têrr

marekol dûpişk, bn dûpişk

mareyî next, qelen, pareyê / malê malbata zavayî dide ya bûkê

marezîw hezarpêk, navê heywanikek biçûk ya pirrling e

marîfet marîfet, me'rîfet, xîret, namûs, şan, şeref; hinêr, şiyan, jêhatin, pêçêbûn

marîje giyayek xwerbar e

marmêlke margîsok

marmasî marmasî, cûnek masiyên dirêj e ku dişibe maran

marnegez cûnek pêlavan / solan e ta çokan dirêj e daku mar bi mirovî venedin / jehra xwe neavêjin mirovî

maro beş, niqteya spî li eniyan hespan

<st1:City><st1:place>masan</st1:place></st1:City> werimîn, perçivîn, pifîn, avisîn, pif bûn, bn awsan

masandin werimandin, perçivandin, pifandin, avisandin, pif kirin [p-ya hişk wek pare / pere], bn awsandin

mase bn mêz

masî masî, masû, me'sî, lawirek avî ye

masîgir masîgir, kesa/ê yan lawirên masiyan digirin

masîgire masîgirk, navê firrindeyekî ye

mast mast, şîrê germkirî û hêvênkirî û meyandî

mastaw dew, mast û av û xwê (û cemed / bûz) têkilkirî / tevlihevkirî

masulke, masûlke zeblek, masûlke, zevlek

masûle I bilolk, gulolk, masûr, deziyên li hev alandî

masûle II bn fîke

maş maş, maşik, gulgiyayek xwerbar e ku libên wan dişibin nokan / nîskan / fasoliyan û bi taybetî di nav birincî de tê xwarin. Navê wê yê zanistî Phaseolus aureus e.

maşe cûnek torran e bo masîgiriyê

maşîn xwarin, xilas kirin

maşînewe ramalîn, raheşandin, bi carekê xilas kirin (t dema kesek tiştekî bi tevayî diavêje devê xwe)

maşot kirmik, kurmik, parazît

maşqe bn aşqeûmaşqe

mat 1) mat, ecêb, seyr, sosret, hêbet, heyirî 2) (bêdeng, kir) mit, kirr, bêdeng, bêpêjn

mataw tavheyv, hîvron, tava heyvê / hîvê, şeva tava heyvê bihêz e

mate (fêkî / keske / sebze) nîvgihiştî

matemîn bêmad, bêxulk, aciz, nekêfxweş, bêzewq

matemînî bêmadî, bêxulkî, acizî, nekêfxweşî, bêzewqî

matik kil, rengê reş yê mirov li bijangên / mûjangên çavên xwe didin, bn arayiş

matî 1) matî, ecêbî, seyrî, sosretî, hêbetî, heyirînî 2) mitî, kirrî, bêdengî, bêpêjnî 3) bêmadî, depresyon

matlî cûnek tivengan / çekan e

mator motor

matore bn pirûpûç

maw mayî, heyî, sax, nemirî; bermayî, jibermayî, zêde

mawe 1) heyam, dem, mawe, midet, wext, çax; qeder dûrî 2) delîv, derfet, îmkan, rê

maxolan xemgîrî, xemgînî, têrxemî, kovandarî; bêhedan, nerehetî, nearamî

maxulya bn maxolan

maye 1) nirx, biha, maye, sermaye 2) binas, sedem, semed, sebeb, serekanî, çavkanî 3) madde

mayepût rût, rûtbûyî, kesa/ê ti pare yan maliyet nîne yan nemaye, kesa/ê ketiye rewşek kembax (pirr xirab) ya aborî

mayedar mayedar, maldar, malhe, zengîn, dewlemend, kesa/ê di rewşek baş ya aborî de

mayedarî mayedar, maldarî, malheyî, zengînî, dewlemendî

mayesîrî bawesîrî, basûrî

mayewar, mayewer rastîn, heyî, nehewante

mayin mahîn, mehîn, hespa mê

mayinçe 1) ling, lûlaq 2) masûlke

mayis bn ayar

mazin bn mezin

mazû mazî, mazû

mazûlîkêş xweragir, mukum, dilsoz

me- ne-, me- (pêşpirtikek e bo fermaniya ne-erênî): meke neke, meke, mebin nebin, mebin

me'amele bn mamile

mebest mebest, merem, mexsed, niyaz, armanc, nêt, niyet, daxwaz, hêvî, doz

mebesthên erênî, avaker, biber, berhemder

meclîs E civîn, meclis, civat, encûmen, korr

            ~ bestin / girtin civîn li dar xistin

mecrîsok navê giyayekî ye li mêrg û çîmenan şên dibe

mecûsî mecûsî, stêrxwîn (astrolog) yan sihrbazên zemanê berê

meçek zend, bask, meçek, dest

mefreq bronz, mefreq (cûnek kanza / maden e)

meger meger, ger ne: Meger xom nekem Ger bi xwe nekim

meges bn megez

megez megez, pêşû û mêş û firrindokên din yên mîna wan

megezxor megezxwer, heywanên pêşû û mêş û yên wek wan dixwin

meha bn

mehek bn sengî mehek

mehik, mehk mehik, xwîndîtin, xwînçûna ji ber keçan / <st1:City><st1:place>jinan</st1:place></st1:City>, bênivêjî

mehîr şorbe, mehîr, avik

mehkem mukum, cihgirtî, xurt, tişta bi asanî ji cihê xwe nalive

mehkeme E bn dadge

mehşer bn rojî mehşer

mekat bn merane

mekir bn mekr

mekîne mekîne, endaz, makîne, alav, amûr, hacet

meko veşargeh, cihê xwelêveşartinê

            xo le ~ dan xwe li ber venan / vedan, xwe li ser rêya kesekî / heywanekî veşartin ta ku ew kes / heywan bêt û bikeve destê kesa/ê xwe veşartiye

mekr E bn l

mel bn balinde

mela mela, mele, serekên dînî yên misilmanan (hevberî qeşeyên fileyan yan malimên cihûyan)

melamet melamet, motîv; binas, sedem, semed, sebeb, ho

melaq mewîj, mêwîj, tiriyê hişkkirî

mel mit, kirr, bêpêjn, bêdeng, bêdeng û bêliv

melaşû pidû, pidî, alûme, panika devî

melayetî melatî, meletî, karê / pîşeya / jiyana melayan

melayket E bn firîşte

melazade melaza, ji binemala melayan, zarroka/ê mela

melbend bn malbend

mele ajnî, melevanî, avjenkî, sobahî, ajne, ajnê

            ~ kirdin ajnîn, melevanî kirin, ajnê kirin, avjenî kirin, xwe di avê xistin, çûn di avê de û tê de pî / ling li hewa gerrîn, xwe avêtin avê û tê de pî / ling ji erdê bilindkirî xwe livandin

melega ajnîgeh, melevanîgeh, hewza / cihê ajnînê / melevanîkirinê

melewan ajnîzan, ajnîvan, melevan, melevanîzan, kesa/ê dizane di avê de bilive bêyî ku bixeniqe

melewanî ajnîzanî, ajnîvanî, melevanî, werzişa / spora yan zanîna / hunera livîna di avên kûr de

melezan bn melewan

melhem melhem, krêm, merhem, dermanek don e bi leş radidin daku nerm bibe yan ji nesaxiyekê bêt parastin

melkeb zembîl sepet, selik, zembûlk

melkesen cûnek kirmikan / kurmikan e

melmel cûnek çît / qumaş e

mem guhan, ew pişk ji leşê heywanên mê ya ku şîr tê de ye yan şîr jê tê

memdar guhandar, ew cûn heywan yên ku guhan hene

meme bn memk

memîle serçiçik, sermemik, ew kuna / qula li memikên / bersîngên / bistanên <st1:City><st1:place>jinan</st1:place></st1:City> ya ku şîr jê tê

memk memik, bistan, bersîng, çiç, çiçik, memk, ew pişk ji leşê <st1:City><st1:place>jinan</st1:place></st1:City> ya ku şîr tê de ye yan şîr jê tê

            ~ dan çiçik dan, şîrê memên / çiçikên xwe bo xwarinê dan zarrokekî

memkbend bermemik, ew parçeya cil ya ku jin dixin ber memikên xwe

memke memik, meme, botlê / şûşeya şîrê zarrokan dikinê û zarrok dikare piço-piço ji kunika wî şîrî bimêje û vexwe

memkole memkok, çiçkok, memên / çiç(ik)ên biçûk

men 1) min, mine, pîvanek giraniyê / qursiyê ya nêzî 3 kîlograman e 2) vê gotinê de: Her kes menî malî xoyetî Her kes hosteyê karên xwe ye

mencel mencel, amanek mezin e t ji mis / sifir tê çêkirin

menceloke mencelok, mencelên biçûk

-mend -mend, paşbendikek e bo çêkirin hin navdaran ku wateya "kesa/ê tiştekî dike / dizane" dide: hunermend, karmend

mendebûr pîs, genî, girrewî, fistewî

mendîl cûnek çît / qumaş e

mene bermayî, jêmayî, zêde

menê giyayek bênxweş yê xwerbar e

meng kûr (av û hwd)

mengaw hewz, cihê av tê

mengene mengene, alavek e bo şidandina / dewsandina hin tiştan

mengî kûrî, kûrahî, kûratî

mengîl bn mendîl

mengul mengul, zengul û mengul, gulîfank, hin tişt in bo xemilandina dîwaran yan cihên din

meqam miqam, kilam, stran

meqest meqes, miqes (alavek pêbirrînê ye)

mer mî, mih

meran bn yasemîn

merane mihane, mekat, baca mihan

merc merç, şert, şirût, şert û merc, şert û şirût

merd 1) gernas, egîd, mêr, mêrxas, wêrek, biste, aza 2) merd, kesa/ê amade ye malê xwe bo alîkarîkirina xelkê xerc bike, dijw temah, çepel, nemerd

merdayetî 1) mêranî, mêrxasî, wêrekî, bistehî, gernasî, egîdî, azayî 2) merdî

merdim mirov, meriv, mere, ademza, benîadem, ademîzad, însan

merdum bn merdim

mere azar, jan, êş, elem

merekeb E ximav, hibir, mirekeb,

merexes E destûrdayî, berdayî, bexşandî

merexesî destûr, xatir, îzin

merez merez, mixayir, mohaîr

mereze zeviya birinc

merg merg, mirin, neman

mergemûş jehrek e t bo kuştina mişkan / curdan tê bikaranîn

merheba merheba, silav

merkane merkane (cûnek cerran / cerrikan e)

merkez navend, merkez

merkezî navendî

mermer mermer (cûnek kevirê bihadar e)

mesîhî file, mesîhî, xrîstiyan

merûmalat terş, tewal, sewal, terşûtewal, kerî, pez

merz tixûb, sinor, bn sinûr

merze catir, catirî, catirk (navê giyayekî ye)

merzekêwîle bn merzingoş

merzingoş catira dêmî / beyaristanê / kûvî

merzewan tixûbvan, sinorvan, kesa/ê çavdêriya / sereguhiya sinoran / tixûban dike; sinorî, tixûbî, kesa/ê li ber / ser sinoran dijî

mesek bn mûşek

mesel E mesel, metel, nimûne, mînak, wekok, wêne

mesela mesele, bo nimûne, wek mînak

mesîne mesîn, amanek avê yê lûlîdar e

mest mest, serxweş, kesa/ê ketiye bin bandora alkoholê yan tilyakê (her wiha mecazî: kesa/ê bi kirina tiştekî zêde kêfxweş bûye)

mestî mestî, serxweşî

meşkale bn meşkole

meşke meşk, pîstê / çermê / postê hin heywanan (t yê bizinan / çêlan) yê bo kêşana avê yan kana / kilana / kiyana mast daku bibe dew û don / nîvişk

            ~ jendin meşk kan / kilan / kiyan / kilandin / kiyandin / hejandin / livandin / anîn û birin daku mastê tê bibe dew û don / nîvişk

meşkole meşkok, pîstok, postik, canteyek biçûk e ji pîstê / çermê hin heywanan tê çêkirin û hin xwirakên hişkkirî (bo nimûne hejîrên hişkkirî) tê de tên parastin

meşq rahênan, ra-anîn, temrîn, meşq, xwefêrkirin, xwehînkirina bi kirinê / çêkirinê li derî dema bi rastî bûyerek diqewime, li derî dema pêşbaziyê / lîstikê

meşqbîn rahênanker, meqşker, kesa/ê xwe bi meşqan fêr dike, kesa/ê bi meşqan tê hînkirin

meşdader meşqder, rahênander, kesa/ê kesek dî bi meşqan fêr / hîn dike

metarêz xendek, çeper, cihê leşker / pêşmerge bo xwe koliye û tê de li benda dijmin dimîne yan xwe ji dijmin diparêze

metel mamik, tiştonek, têderxistinok, metel, metelok

            ~ dahênan mamik pirsîn

            ~ helhênan tê derxistin, mamik zanîn, bersiva mamikekê rast dan

meth meth, pesn

metirsî metirsî, tirs, fikar, endîşe; xeterî, talûkeyî, metirsî

mewda I dev, devik (parçeya tûj / birrek ji kêrê / şûr û hwd)

mewda II mijar, babet

mewlû, mewlûd mewlûd, mewlîd, pîrozkirina (jidayik)bûna Hz. Mihemed pêxember

mexaze mexaze, mixaze, dikan (t yên cilfiroşiyê)

mexlûq, mexlûqat E afirandî, mexlûq, mexlûqat, heyber, xelk, hemû tiştên heyî yên jîndar

mexşel pêtal, meşale, agirê mirov li gel xwe dimeşîne daku rêya mirov ron bike (wek sembol jî tê bikaranîn)

mexte aheng, aştî, lihevî, tenahî

            ~ girtin li hev kirin, li hev hatin, aşt bûn, pêk hatin, aheng (di navbera du kesan / aliyan de) çêbûn / peyda bûn

mey mey, bade, şerab, ereq, raq, alkol, alkohol, vexwirak, vexwarinên alkol tê

meyan I 1) navber, navbeyn; nav, nêv, navend 2) dever, navçe, herêm, cih, war

meydan II bn meydan

meyandin meyandin, mehandin, tiştek ruhn / avî kirin tiştek nîvziwa (t şîr kirin mast)

Meyandûaw Mezra Botan, Mezopotamya, Nêvduav, devera dikeve navbera Çemê Dîcle û Çemê Firat

meyane 1) navincî, navîn, nave, nêve, ya ne zêde mezin û ne jî zêde biçûk 2) têkilî, nasîn

meyanero rênerm, navrê, sernerm, dijw rêhişk, tundraw, ekstremîst, serhişk

meyaneroyî rênermî, navrêyî, sernermî, dijw rêhişkî, tundrawî, ekstremîzm, serhişkî

meyaneyî navincî, navîn, naveyî, nêveyî; rênerm, navrê, sernerm

meydan 1) meydan, gorrepan, mêdan, rastgeh, çare [ç-ya req], cihê pan (û rût, t bêdar) 2) delîv, derfet, îmkan, rê

meydandar şerrker (t di pevçûna navera du kesan de)

meydandarî pevçûn, lêkketin, lihevxistin, şerrê navbera du yan çend kesan

meyfiroş meyfiroş, badefiroş, kesa/ê meyê / badeyê difiroşe, xwediya/ê dikana meyê / badeyê

meygêr meygêrr, badegêrr, saqî, kesa/ê meyê / badeyê raber dike

meyî meyî, mehî, tiştê ku meyiye yan hatiye meyandin

meyîn meyîn, mehîn, tiştek ruhn / avî bûn nîvziwa (t şîr bûn mast)

meyl E hewes, gêwl, arezû, hez, dil, daxwaz, xwezî, xwestik, meyl

meymûn meymûn, mêmûn, hin cûn heywanên destdar in; peyvek neşirîn e bo mirovan

meymûnewan meymûnvan, kesa/ê meymûnan xwedî dike yan dielimîne

meynet, meynetî E dijwarî, bela, êş û jan, kul û derd, tengasî, tengavî, bêçaretî

meysaz meyçêker, meysaz, badeçêker, badesaz, hosteya/ê çêkirina meyê / badeyê

meysazî meysazî, meyçêkirin, badeçêkirin, badesazî, hostetiya çêkirina meyê / badeyê

meyser misoger, tekîd, te'kîd, bêguman, bêşik, pişrast

            ~ kirdin bi cih anîn, misoger kirin, tekîd kirin

meystan meygeh, badegeh, meyistan, badestan, cihê mey / bade lê tê çêkirin

meyter tîmarker, seyîs, meyter, kesa/ê matî ji hespan dike, kesa/ê sereguhiya / çavdêriya hespan dike, xulamê hespên axayê xwe û / yan mêvanên wî av û alif dide

meyterî tîmar, seyîs, meyterî, sereguhîkirina hespan, matîkirina ji hespan, av- û alifdana hespan

meyyan bn meydan

mezat mezat, bazara lê tê gazîkirin ka kî dixwaze tiştekî bi bihayek girantir bikirre ew tişt tê firotin wî kesî yê amade ye herî zêde pare pê bide

mezatxane mezatxane, cihê mezat lê tê kirin

mezbete E gilî, gazin, gazinc, gazind, xwenerazîkirin

meze çêj, tam, tehm

            ~ lê cûlan tam lê (xweş) hatin, çêj lê (xweş) hatin, jê hez kirin, li ber dilî xweş bûn

mezedar çêjdar, bitam, tamdar, biçêj, tamxweş, çêjxweş

mezin bn mezn

mezirge mezirge, cih, dever (t yên pîroz / dînî)

mezn gir, girs, giring; mezin

meznayî bn meznî

meznî mezinî, mezinahî, mezinayî; girî, girsî, giringî

meznîxwaz mezinîxwaz, jixwemezintir, jixwezêde, kesa/ê her dixwaze (bi hêza / navdariya xwe) mezintir bibe tevî ku derfetên di dest de kêm in bo ku bigihe armancên xwe

mê, dijw nêr; (mer) mî, mih, dijw beran

mêbaz jinbaz, mêrê têkiliyên ne berdewam li gel <st1:City><st1:place>jinan</st1:place></st1:City> hene, mêrê "her roj" bi jinek nû re ye, mêrê "ji jinekê dibeze ya dî"

mêbazî jinbazî, têkiliyên ne berdewam yê mêrekî li gel <st1:City><st1:place>jinan</st1:place></st1:City>

mêçke serejin, jinanî, zelamê bi reftar û tevgera xwe ve mîna <st1:City><st1:place>jinan</st1:place></st1:City>

mêgel kerî, celeb, pez, koma mihan

mêj mêj, berê, berî demek dirêj

            le mêjewe ji mêj ve, ji berê ve, demek dirêj e / bû ku...

mêjelak mejox, mejî (tenê bi wateya konkret)

mêjû dîrok, mêjû, tarîx, zanista yan serpêhatiyên li ser demên berê yan bûyerên qewimî

mêjûnas dîroknas, pisporên dîrokê

mêjûnasî dîroknasî, zanista li ser dîrokê

mêjûyî dîrokî, mêjûyî, tarîxî

mêkut mîrkut, mîrqut, alavek mîna bivir e lê serikê wî girovir e

mêkute xurî, xurîk (êşek e)

mêlak hesk, mifsik, moçik, heskû, alavek ji kefçiyan mezintir e xwarin pê ji qazanan / qûşxanan dikin sênîkan

mênge bn

mêrd mêr, şû, helal, zelamê di zewacê de mêrê jinekê

            ~ kirdin mêr kirin, şû kirin, (keç / jin) zewicîn

            be ~ dan dan şû, (jin / keç) zewicandin

mêrddar bimêr, mêrkirî, şûkirî, mêrdar, jina zewicî / zewicandî

mêrdezime bn moteke

mêrg mêrg, çîmen, çayir, giyastan

mêrgole mêrgok, mêrga biçûk

mêrguzar 1) şên, hêşîn, giyadar, cihê gul û giya lê şên dibin 2) baxçe, gulistan

mêrû kêzik, hemû cûnên kêzikan yên difirrin û dimeşin

mêrûgir kêzikgir, giyayên kêzikgir / kêzikxwer

mêrûle mêrî, mûrî, morî, gêle, gêre, gêrik, mûr, mûhî (zool. Formicidae)

            ~ kirdin kizîn, kizkizîn, kizkiz kirin, hêdîka li ser agir kelîn

mêrûxor kêzikxwer, heywanên kêzikan dixwin

mêslezergo jale, lork, rolk, lavlavk (giyayek e)

mêş mêş, lawirek firrok ya biçûk e

mêşesî cûnek firrindeyan e

mêşk mejî, mêjî, mêşk; hiş, aqil

            ~ birdin mejî reş kirin, wa kesek aciz / zivêr kirin ku êdî nizane çawan / çi bike

            ~ birîn aqil (ji tiştekî) birrîn, bawer kirin ku tiştek baş e

            ~ çûn gêj bûn, hay ji xwe neman

            ~ xoşe kirdin mejî şûştin, aqil xirrandin

mêşkole mejîk, mejîçk, pişka biçûk ya mejî

mêşrewên mêşrevînk, tiştên tên bikaranîn bo dûrxistina mêşan ji tiştekî

mêtulke cûnek kêçan / spihan e

mêw I mêw, dara tirî pê ve çêdibe

mêw II find, şem, mûm, maddeyê find jê tên çêkirin

mêwerd zevî, zeviya tovkirî ya piştî yekem barana payizê kêlayî

mêwîn findî, mûmî, şemayî

mêwuj, mêwûj mewîj, mêwîj, tiriyê hişkkirî

mêx mîx, sing, kelem, bizmar, arêx, spîn

mêxek navê hin cûn gulên mîxdar e

mêxoş tirş-û-şirîn

mêye bn

mêyîne zayendmê, mêyîn, di rêzimanê de navdêrên mîna peyva "jin" ditewin

mêz I mase, mêze, xwank, xank

mêz II bn mîz

mêzgird suhbeta li dor maseya / mêzeya girovirr; panel; gotûbêj

mi'arize opozîsyon, mixalife

micewir micewir, berdestiyê / berdestkê mizgeftê

micro bn kiwêr

mift belaş, herwe, bêpare, bêheq; pirr erzan

miftî miftî, muftî, zanayek îslamê

mihamî parêzer, avûkat

mij I pêl, qurta / qurça li cigareyê yan qelûnê tê dan

            ~ lê dan pêl lê dan, pêlek jê kêşan: Mijêk le cigarekey xoy da Pêlek li cigareya xwe da

mij II mij, moran, dûman

mijdane xelata didin kesa/ê mizgîniyekê radigihîne

mijde mizgînî, mizgîn, nûçeya / peyama / xebera xweş / xêr

mijdegar mizgînîber, kesa/ê mizgîniyan diîne

mijer mêjer, kesa/ê tiştekî dimêje; mêjerk, alava tiştekî dimêje

mijîn 1) mêtin, mêjan, mêhtin (zarrok: şîr ji memikên / çiçikên diya xwe kişandin devê xwe; têjikên heywanên guhandar: şîr ji guhanên maka xwe kişandina devê xwe) 2) mêjîn, av yan tiştek yê ruhn çûn di nav tiştekî re û êdî bûn beşek ji wî tiştî û wisan wenda bûn (t dema piçek av di nav axa ziwa re hişk dibe, hingê "av dimêje erdê")

mijok mêjok, tişta tiştek din dimêje xwe (t perr ango kaxeza bo xiwakirina avê tê bikaranîn)

mil sto, hustu; gerden

milç, milçemilç, milçehûr milçemilç, xwarina / cûna / cûtina bi dengê bilind

milk milk, malûmilk, mal, erazî, dewlet, heyîn

milkûmal malûmilk

miloziman lewçe, zimandirêj

milwanke gerdenî, ristika gerdenê, kolye

mijîn mêtin, mêjîn

mil stu, hustu, sti, sto, stû, stuh, ew pişka ji leşê mirovan yan lawiran ya ku serî bi leşî ve girê dide (Agadarî: di kurmancî de peyva "mil" wateyek cuda dide: mil ew cih e ji leşî yê ku destên mirovan yan lawiran lê bi leşî / kelexî ve girêdayî ne)

            ~ berew cêgayek / şitêk nan berê xwe dan ciyekî / tiştekî, ber bi aliyekî meşîn / bi rê ketin

            ~ le çeqo sûtin stuyê xwe dan ber kêrê, serê xwe xistin belayê, xwe xistin talûkeyan / xeteriyan

mile pêşbazî, pêşbirk, misabeqe, sîbaq

milego bn milwanke

milek bn şêr

milema nefes, hilm, bên, henase, bênvedan, anîn û birina bênê / nefesê

            ~ nîştin bên(a kesekî) hatin, piştî bênbiserketinê dîsan bên vegerrînê normaliyê: Hêşta milemam nenîştibû, wutî: "Debê dîsan rabikeynewe." Hê bêna min nehatibû, got: "Divê em dîsan bibezin."

mileqorte stulk, stuyê zirav û dirêj (yê firrindeyan yan ji qerfî yê mirovan)

milequtê: ~ kirdin stuyê xwe dirêj kirin (daku tiştekî bibîne)

milewan stubend, benda / benê li dor gerdenê / stuyî tê alandin

milhur 1) stustûr 2) serhişk, înato

milkeç sernerm, dijw serhişk; serşorr, dijw serbilind

milmilanê hevrikî, rikeberî, milmilanê, berxwedan, dijberî, berrevanî

milûçe jan, êş, azar

            ~ kirdin arîn, azirîn, êşîn, hest bi êşê / janê / azarê kirin

milwanke gerdenîk, ristik, benî, ristika / zincîrka zêrrîn yan zîvîn ya t jin dikin gerdena / stuyê xwe

min ez: Min kurd im Min nazanim Ez nizanim; min: Min nemdezanî Min nedizanî, Le min gewretir e Ji min mezintir e

minal zarr, zarro, zarrok, zêç, biçûk, tifal, mirovên di jiyê / temenê kêm de; keç û kurrên kesekî, qîz û lawên kesekî; aqilsivik, kêmaqil, nezan, negihiştî, xeşîm, nefehma, cahil

minalane zarrokane, zarrokşib, mîna / wek zarrokan

minaldan zarrokdank, cihê zarrok tê de berî ku bêt dinyayê

minalî zarrî, zarroyî, zarrotî, zarrokî, zarroktî, heyama kesek zarrok e / bû: Be minalî zor şîrîn bû Di zarrotiya xwe de pirr şirîn bû / Dema zarro bû, gelek şirîn bû

minaloçke zarrok, zarrê biçûk, sava, biçkok

minare minare, birca bilind ya mizgeftan

mindal bn minal

mine: ~ kirdin piştrast kirin, saxtî kirin, teselî kirin, axulme kirin, lê vekolîn daku bizane ka çawan e / rast e

minet 1) minet, qencî 2) minet, texsîrî

            ~ bûn: Minetit nebê, çî ekeyt, bîke! Bêminet be, çi dikî bike (ez ji te natirsim)!

minetbar minetbar, qencîbar, kesa/ê qenciyek lê hatiye kirin û ji ber hindê (hest pê dike ku) erkê wê / wî ye qenciyekê li kesa/ê qencîkirî bike; spasdar, kesa/ê ji qenciya li wê / wî hatiye kirin pirr razî ye û dixwaze spas bike

minetbarî minetbarî, qencîbarî; spasdarî

minêwnî bn xoperest

mingin minminî, kesa/ê bi dengek nezelal (t yê ji kepê / difinê / pozê tê) yê mîna "minemin" dipeyive / diaxive

mingeming minmin, peyivîna bi dengek nezelal yê mîna "minemin" dipeyive / diaxive

minho guharto, versiyon, varyant

minox sexte, sixte, neresen, neheqîqî, nerast

minoxî sexteyî, sixtekarî, neresenî, nerastî

minûtoyî ["ez-û-tu-yî"], cudatî, formalîte (t dema kesek dixwaze ku formalîte di navbera wî û hevalên / hevkarên wî de nemîne): Em minûtoyiye bo çi ye? Ma ev formalîte bo çi ye? Em bira ne! Em heval in!

miqomiqo birdebird, suhbeta dengnizm di navbera du yan çend kesan de daku kesên din yên li nêzî wan suhbeta wan nebîzin

mir mir, mirîşk û firrindeyên din yên wek wê

            ~î sere mirîşka kurk

mir têr, têrtijî, kesa/ê yan heywanê hindî xwestiye xwariye

            ~ man xwe li ber (tiştekî) venan, lê pan, li tiştekî sekinîn yan li benda tiştekî man ta ku bêt û kesê bendewar xwe lê bide yan werbigire

mirad mirad, daxwaz, hêvî

mirandin mirrîn, ji ber enirrînê dengê mirre-mirr ji xwe anîn

mirawî mirawî, sone, qaza / werdeka mê

mirdar mirar, kelexê / leşê heywanên mirî

            ~ bûnewe mirar bûn, heywanên birîndar yan nesax dibin û ji berî bên serjêkirin bimirin û ji ber hindê bo xwarinê ne helal bin; sekitîn, mirina ne-mirovan

mirdarbû mirarbûyî; sekitî

mirdarxor mirarxwer, kesên yan heywanên goştê heywanên mirarbûyî dixwin

mirdele spîçolkî, zer, zerik, rengavêtî, ji tirsan serûçav spî bûyî

mirdin [-mir-] mirin, jiyana xwe ji dest dan, jiyana xwe hinda kirin, hatin kuştin

            ~ sûtan kirin û nekirin, xwe kuştin û sotin: Mirdim û sûtam, be qisey min nekird Min kir û nekir, wî bi gotina min nekir / Min xwe kuşt û sot, bi ya min nekir

mirdok mirok, mirbar, dijw nemir

mirdû mirî, kesa/ê yan heywanê jiyana xwe ji dest daye

mireba  reçel, mirebe' (peyvek erebî ye)

mirekî bi coşî, bi dilek germ, ji dil

miremir dengê "mirremirr"

mirîşk mirîşk, firrindeyek kêmfirr ya kedî ye

mirk bn enîşk

mirkan bn damirkan

mirov, mirow mirov, meriv, mere, beşer, însan, benîadem, ademza, ademîzad

mirovayetî mirovatî, mirovahî, sirişt û taybetmendiyên mirovan; hemû mirov bi hev re

mirovdost bn mirovperwer

mirovî 1) mirovî, tiştê ku li gor baweriya / sirişta / taybetmendiya / wijdana mirovan e 2) merdî, camêrî, ciwamêrî, qencî

mirovperwer mirovperwer, mirovdost, kesa/ê ji mirovan hez dike, kesa/ê yan baweriya nirxek bilind dide mirovan û mirovatiyê

mirovzanî mirovnasî, zanista li ser mirovan

mirûrçe I bn mirûle

mirûrçe:

            ~ kirin 1) hêdîka kelîn; kel hatinê 2) arîn, azirîn, êşîn

mis mis, sifir, mîs (cûnek kanza / maden e)

            ~ tê kiran mismit bûn, mismitîn, qet nebihîstin tevî ku çend carî bi dengek bilind bêt dubarekirin jî: Elêy giwêt misî tê kirawe! Dibê qey guhê te mismit bûye! (ango: Ma guhê te bi misê helandî hatiye dagirtin!?)

misger miskar, misger, kesa/ê karê mis / sifir dike

misgerî miskarî, misgerî, karûbarê kesên miskar

misk misk, maddeyek bênxweş e (t wek bên-avê tê bikaranîn)

miskî miskî, tişta ji miskê hatiye çêkirin yan bêna miskê jê tê; bênxweş; bêndar

misoger misoger, piştrast, bêguman, biste, bisteh

misqal misqal, pirt, pişkek / parçeyek pirr biçûk; misqal yekîneyek pîvanî ye t bo zêrr û zîv

mist navd mist, kulm, destê miçandî / şidandî (t daku wek derbe li tiştekî / kesekî bide); rengd mist, kulm, lep, tijî / miştî destekî tiştek

miste mist, kulm, derbe, derbeya / lêdana bi mistê / kulmê

mişar mişar, birrek, alava pêbirrîna daran yan asin

mişe mişe, zehf, pirr, gelek

mişexor berxwer, mişexwer, parasît

mişext mişext, aware, derbider, sirgûnkirî, koçber

mişextî mişextî, awareyî, derbiderî, koçberî, sirgûn

mişk mişk, rawirek biçûk yê kilikdirêj e ku dişibe cirdan / curdan lê ji wan biçûktir e

mişkgire kolare, qereqûş, xertel, mişkgirk (firrindeyek e)

mişt mist, kulm, destê miçandî / şidandî (t daku wek derbe li tiştekî / kesekî bide); rengd mist, kulm, lep, tijî / miştî destekî tiştek

miştax miştax, cihê tirî li ser tê hişkkirin daku bibe mewîj

miştaxan miştaxan, rezber, heyama / demsala hişkkirina tirî daku bibe mewîj

mişte mist, kulm, derbe, derbeya bi mistê / kulmê

miştûmir birdebird, suhbeta dengnizm di navbera du yan çend kesan de daku kesên din yên li nêzî wan suhbeta wan nebîzin

mişûr sexbêrî, miqateyî, hişyarî, lixwehişyarî

mit mit, kirr, bêdeng, bêpêjn, bêkipîn

mitmane mitmane, pêbawerî, xwespartin

miturbe bn muturbe

mixabin mixabin, heyf

miyan bn meyan

miyaw miyaw, dengê kitikan / pisîkan

miyawandin miyawîn, miyaw kirin, miyaw-miyaw kirin, dengê kitikan / pisîkan ji xwe anîn

miyawemiyaw miyaw-miyaw, dengê domdar yê kitikan / pisîkan

miz miz, meaş, destheq, heq, mehane, pareyê kesek dide kesek din ji ber ku yê pareyan werdigire karek bo yên pareyan dide kiriye yan tiştek dayiyê

mize mize, destheq (t yê ku ne bi pare tê dan. Bo nimûne: Kesek arê xwe dibe nik aşvan. Aşvan arê wî dihêre. Xwediyê ar ti pare nade aşvan lê hin ji wî arî didiyê. Ev ar "mize"yê aşvan e.)

mizeber kedkar, pale, mizeber, mizwergir, meaşwergir, mizyar, kesa/ê bi miz / meaş dixebite / dişuxile / kar dike

mizeberî kedkarî, mizeberî, mizwergirî, meaşwergirî

mizgewt mizgeft, camî, cam'e, mescid, perestgeha / pîrozgeha / îbadetgeha misilmanan

mizgênî mizgîn, mizgînî, nûçeya / peyama / xebera xweş / xêr; xelata didin kesa/ê mizgînekê radigihîne

mizr miz, piçekî tirş

mizrî mizî, tama piçekî tirş

mizûr berdestî, berdestk, alîkar, kesa/ê bi pare di karekî de alîkariya kesê pare dike dide

mizûrî berdestkî, berdestîtî

mizyar kedkar, pale, mizyar, mizwergir, mizeber, kesa/ê bi miz / meaş dixebite / dişuxile / kar dike

mizyarî kedkarî, paletî, mizyarî, mizwergirî, mizeberî, palehî

mîç I (binmîç) ban, serban (t ji alî hindirr / jêr ve)

mîç II (çig) kap, kab, kaw, çik, hin hestî ne (t yên mihan ku di hin lîstikan / yariyan de tên bikaranîn)

mîç III şatir, zîrek, şeytan, jêhatî

mîçên girêçkanê, deqanê, kapanê, lîstika / yariya bi kapan / kaban

mîd med, mîd, gelek îranî ye ku tê bawerkirin ku bavkalên kurdan in

mîdî medî, zimanê / çandeya / tiştên medan

Mîdya Medya, Mîdya, welatê medan / mediyan

mîl I mîl, mayl (pîvek dirêjahiyê ye, 1 mîl 1609 metre ye)

mîl II tîrk, mîl, îbre, ew tiştikê zirav yê di demjimêrkan de dizivire û saetan û deqeyan û saniyeyan diyar dike

mîlî- milî-, hezarêk, yek ji hezarê: mîlîmetir milîmetre, hezarêk metre, 0,001 metre

mîmber bn rîxole

mîmk met, xwişka babê kesekî; xalet, xwişka dayika kesekî

mîmkza kurrmet; kurrxalet; keçmet; keçxalet

mînek berbedel, zêdek, mînek

mînekî mînekî, zêdekî, piştmêr, reservîst, kesên ne pişkek in ji leşkeriyê lê ger pêdivî bi wan hebe belkî bên vexwendin

mîr mîr, prens, fermandar, kesê emr / ferman di dest de, serok, serokê herêmekê yê ku serokatiya xwe ji bavkalên xwe girtiye; bernavek rêzgirtinê ye: Mîrim Mîrêm, Mîrê min

mîr- mîr-, ser-, ya/yê serekî / mezin

mîralay mîralay, serekek leşkerî ye

mîran heftem meha ji salnameya kurdî (21.9 ta 20.10 ji salnameya julyanî)

mîrane mîrane, mîna / wek mîran

mîranî 1) mîranî, cûnek govend û dîlana kurdî ye 2) cûnek tirî ye

mîraş mîraş, aşvanê mezin / serekî

mîraşpez mîraşpêj, xwarinçêkerê mezin / serekî yê dîwanekê

mîrat mîrat, mîras, pêmayî, kelepûr, bermayî

mîratgir mîratgir, kesa/ê dê bibe xwediya/ê maliyetekê dema xwediya/ê wî maliyetî nemîne

mîratî 1) mîratî, tişta wek mîrat hatiye wergirtin 2) mîratî, nifrînkirî, xezebkirî, lanetkirî

mîratxor mîratxwer, kesa/ê bûye xwediyê mîratekî yan hin mîratan, kesa/ê bi mîratekî yan mîratan jiyara xwe dike

mîraw mîrav, ava serekî / mezin

mîraxur mîraxur, mîrseyîs, xulamê mezin / serekî yê hespên mîr

mîrayetî bn mîrnişîn

mîre- mezine-, mîre-

mîredê mezinegund, gundê mezin

mîrêtî mîrîtî, mîrtî, pergala / rêbeveriya mîrane

mîrî mîrî, hikûmî, dewlî, tiştê mîr yan dewletê, tiştê di dest dewletê de

mîrkar mîrkar, karmend, memûr, kesa/ê di xizmeta mîr / dewletê de dixebite

mîrnişîn mîristan, mîrnişîn, herêma ji alî mîrekî ve tê birêvebirin

mîrşikar nêçîrvanê serekî / mezin

mîrza 1) mîrza, kesa/ê ji binemalek mîran 2) rêzdar, birêz, mîrza, zêdenavek rêz- û qedirgirtinê ye

mîrzayî mîrzayî, cûnek goreyên hiriyê yên ta çokan dirêj

mît bn mûş

mîtên bn mûşên

mîtke zîlik, gîlik, klîtorîs, parçeyek hesas e ji endamê zayendî / cinsî yê jinan

mîwan mêvan, mêhvan, mihvan, misafir

mîwandar mêvandar, kesa/ê mêvan hene, kesa/ê pirr mêvan tên mala wan; mazûvan, malovan, kesa/ê mêvanan vedixwîne yan xwedî dike; mêvanperwer

mîwandarî mêvandarî, mazûvanî, malovanî, vexwendina / xwedîkirina mêvanan

mîwange mêvangeh, cihê mêvanan

mîwanperwer mêvanperwer, mêvanhez, kesa/ê pirr ji mêvanên xwe hez dike û texsîr nake daku mêvan kêfxweş bin

mîwanperwerî mêvanperwerî, mêvanhezî, mêvandostî, hezkirina ji mêvanan

mîwanxane mêvanxane, xaniyê mêvanan; odeya mêvanan

mîwe fêkî, fêqî (pirteqal, sêv, xox û hwd)

mîwefiroş fêkîfiroş, kesa/ê fêkî difiroşe

mîwegenan bn xermanan

mîz mîz, destava zirav, ava di endamên cinsî yên mirov û heywanan re ji bedena wan derdikeve

            ~ gîran mîz çikîn, mîz nehatin

mîzan mîstin, mîzîn, mîz kirin, destava zirav kirin / berdan

mîzeldan bn mîzildan

mîzgîran mîzçikî, êşa) mîznehatin(ê), anurya, anuresîs

mîzilan bn mîzildan

mîzildan 1) mîzdank, ew beş ji leş yê ku mîz tê de ye 2) pifdank, balon

mîzin xwevemîz, xwe-ve-mîz, kesa/ê bi xwe ve dimîze, kesa/ê nikare mîza xwe kontrol bike

moç bn maç

mol 1) pirr, gelek, zêde, zaf 2) kom, civiyayî (t mihên serê xwe dane hev)

moleke mat, hêbet, ecêb, heyr

            kewtine ~ mat man, ecêbgirtî man, hêbitîn, heyirîn

            xistine ~ mat kirin, ecêbgirtî kirin, hêbitandin, heyirandin

moleq (çavên / awirên) zîq, ziq, biloq, bel, boq, awirên / çavên rikerast li tiştekî dinerin bêyî ku bilivin

molet E bênvendan, mole, muhlet; rê, rêdan, delîv, derfet

molge kotan, cihê têveparastina pez / terş û tewal

mom find, şemal, çira, mûm, şemalk, mom, ronahî; mûm, şema

momdan şemaldank, finddank, çiradank, mûmdank, tişta findan / şemalan tê de bi cih dikin

momin kilmûşok, kesa/ê bi berdewamî kilmûş bi kepê / difinê / pozê de tê

momîn I mûmîn, mişema, qumaşê ji mûm / şema hatine çêkirin

momîn II bn mêzer

momîne baranîk, cilek e av tê naçe li baranan mirov li xwe dike daku şil nebe

momnayî mûmnayî, ozokerît

momya mûmya

mor I rengd mor, binefşî (rengek sor û şînê têkil / tevlihev e)

mor II navd mor, muhr, nîşan, teqme, leke, îmza, îmze

            ~ helkendin mor (lê) kirin, mor (lê) dan

mor pirçû

            ~ bûnewe / xo lê mor kirdinewe eniya xwe lê şidandin, rûyê xwe lê tal kirin, madê xwe lê tirş kirin

moran moran, mij û moran, bn tem

moteke kabûs, xof, tirs (xewnên tirsnak yên mirov nivistî / raketî / razayî dibîne)

mox mox, mejiyê hestî

moz I mûz, moz, banana (fêkiyek e)

moz II zilkêtk, moz (mêşek e)

moz III mirûz, mad, me'd, rû, xwiyang

mubarek E bn pîroz

muhakeme E bn dadpirsî

muherem miherrem, yekem meha salnameya heyvî ya îslamî

murk meth, pesn, xwemezinî

            ~ le xo nan xwe mezin kirin, xwe mezin hesibandin, methên xwe kirin

musulman misilman, kesa/ê baweriya wî bi îslamê tê

mutala E xwendin, xwendekarî

muturbe tamandin, patrome, patromandin

muxabin bn mixabin

muxtar muxtar, serokê gund

muxtarî muxtarî, pîşeya yan karûbarên muxtaran

mû, pûrt, pûrtik, pût, porr, pirç

mûbeq E metbex, mitfax, xwaringeh, odeya xwarin lê tê çêkirin û xwarin

mûç bn maçûmûç

mûçax perûk, mûçax, pirça / porrê sexte / neresen / nerast

mûçe I mûçe, miz, meaş, destheq, heq 2) par, behr, pişk

mûçe II cûnek deviyan / terraşan e

mûçing mûçink, mûkêşk, mûçing, alavek e bo hilkişandina mûyan; mûçink, alavek e bo birrîna nînokan

mûçirk lerz, recif, lerzik, recifk, teztezînk

            ~ piya hatin teztezînkê lê dan, lerizîn, recifîn, lerzik / recifkê girtin

mûdar mûdar, têrmû, bimû, mûyî, mûyîn, tiştê yan kesê pirr mû pê ve hene

mûjank mûjank, bijang, mijûlank, mûyên bi qepaxên çavan ve şên dibin

mûkêş bn mûçing

mûr I libin, blokên ji herriyên bo xanîavakirinê hatine çêkirin

mûr II bn mûredar

mûr III bn murk

mûr IV bn mêrûle

mûr V: Mûrî Mihemed şerîf! Bila Mihemed (= pêxember) li hawara me bê!

mûredar qurm(ê darê), kok(a darê); parçeyek stûr û kurt yê darî

mûrege hestiyê piştê

mûreseng destikê aşê avî pê tê livandin / sekinandin

rês teşîrêş, mûrês, kesa/ê mûyê bizinan bi teşiyê dirêse

mûrî bn mêrûle

mûrû morî, morîk, mircan

mûş mûş, tebela / mata di lîstika / yariya telebanê / matanê de armanca lêdanê / pêketinê

            ~ dakirdin mûş danîn, mûş bo lêdanê bi cih kirin

            ~ xwardin mûş xwarin, li mûşê dan, bi mûşê ketin

mûşek mûşek, roket, sarox

mûşekî mûşekî, balîstîk

mûşên tebelanê, matanê, lîstika bi hin gogên / holên / tepên hûr yên mermerî

mûwar diyarker, çareder, giring

mûwawî bn mûdar

x mûx, rêberê dînî yê zerdeştiyan (hevberî melayê misilmanan, qeşeyê fileyan, malimê cihûyan)

mûyîn bn mûdar

mûzer mûzer, kesa/ê mûyên leşî zer in (t bo zelaman tê bikaranîn)

<o:p> </o:p>

Amadekar: Husein Muhammed

Aa · Bb · Cc · Çç · Dd · Ee · Êê · Ff · Gg · Hh · Ii · Îî · Jj · Kk · Ll · Mm · Nn · Oo · Pp · Qq · Rr · Ss · Şş · Tt · Uu · Ûû · Vv · Ww · Xx · Yy · Zz

Çavkanî