xezîne

 Herwiha binêre: xêzine

Kurmancî

Bilêvkirin

• IPA^(kilîd): /xɛziːˈnɛ/
• Kîtekirin: xe‧zî‧ne

Navdêr

xezîneyek

xezîne m

1. gencîne, kenz, defîne, komeke zêran yan tiştên din yên bihagiran

   Xezîneyek zêr û zîvan ya di bin axê ve veşartî hatiye dîtin.

2. maliyeta dewletê
3. wezareta darayî
4. gencîne, defîne, her tişta/ê ku gelek tişt tê de hene yan bi tiştekî zengîn e:

   Ferheng xezîneyên peyvan in.

   Dapîra min xezîneya çîrokan e.

Ji wêjeya klasîk

• ~ 1720, Mela Hisênê Bateyî, Mewlûda Kurdî:

  Lew melek hatin ji bo wî sacidîn
  Bû xezîne ew ji bo durra yetîm
  Daniye pişta wî ew Nûra 'Ezîm

Tewandin

Tewandina xezîne

Zayenda mê ya binavkirî
Rewş	Yekjimar	Pirjimar
Navkî	xezîne	xezîne
Îzafe	xezîneya xezîna	xezîneyên xezînên
Çemandî	xezîneyê xezînê	xezîneyan xezînan
Nîşandera çem.	wê xezîneyê wê xezînê	wan xezîneyan wan xezînan
Bangkirin	xezîneyê xezînê	xezîneyino xezînino
Zayenda mê ya nebinavkirî
Rewş	Yekjimar	Pirjimar
Navkî	xezîneyek xezînek	xezîneyin xezînin
Îzafe	xezîneyeke xezîneke	xezîneyine xezînine
Çemandî	xezîneyekê xezînekê	xezîneyinan xezîninan

Bi alfabeyên din

• kurdî-erebî: خه‌زینه
• kurdî-krîlî: хәзинә

Formên alternatîv

• xizîne

Hevmane

• genc
• gencîne
• kenz

Jê

• xezîneyî

Etîmolojî

Ji erebî خزينة (xezîne^t), ew bi xwe ji zimanên îranî, bide ber farisî گنج (genc: xezîne) û گنجینه (gencînê) (gencîne)), partî 𐫃𐫗𐫉 (gnz, /genc/), pehlewî 𐯋𐮲𐮵𐮿‎ (genc), osetiya dîgorî гъӕздӕ (ǧæzdæ: dewlemendî), sogdî 𐼷𐼵𐼻‎ (y'zn).

Heman peyv li aliyekî yekser ji zimanên îranî ketiye piraniya zimanên Rojhilata Navîn û li aliyê din jî bi forma erebîkirî li dinyayê belav bûye: ermenî գանձ (ganj), gurcî განძი (ganji), sanskrîtî गञ्ज (gañja, yûnaniya kevn γάζα (gáza), latînî gaza, akadî 𒋡𒀭𒍝 (ka₄-an-za), 𒋡𒅔𒍝𒌝 (ka₄-in-za-um), 𒃷𒍝𒌝 (kán-za-um), aramî ܓܙܐ (gezza), îbrî גנז (gênz), erebî كنز (kenz) û bi rêya erebî spanî alcancía, portugalî alcanzia, gurcî ხაზინ (xazin), ermeniya navîn խազնայ (xaznay) û խազինայ (xazinay), farisî خزینه (xezînê), tirkî hazîne, azerî xəzinə, tirkmenistanî hazyna, sirbo-xirwatî hȁzna / ха̏зна, rûsî казна (kazna)...

Heman peyv bi rêya zimanên ewropî (bo nimûne îtalî gazetta û fransî gazette) serekaniya peyva tirkî gazete (rojname, "xezîneya nivîsan") ye ku wek qezete, qezte ketiye kurdiya devkî jî.

Ji eynî rehî herwiha: gencîne, xwençe, kanza.

Çavkanî:

• Abajev, V. I. (1958–1995), Историко-этимологический словарь осетинского языка [Ferhenga dîrokî-etîmolojîkî ya zimanê osetî] (bi rusî), Moskova û Leningrad: Academy Press
• Chyet, Michael L. (2003), “xezîne”, li ser Kurdish–English Dictionary Ferhenga Kurmancî - Inglîzî‎^[1], with selected etymologies by Martin Schwartz [li gel etîmolojiyên bijarte ji hêla Martin Schwartz ve], New Haven û London: Yale University Press
• Hinz, Walther (1975): Altiranisches Sprachgut der Nebenüberlieferungen [Peyvên îraniya kevn di mîrasên din de] (Göttinger Orientforschungen, Reihe III, Iranica; 3) (bi almanî), Wiesbaden.
• Nişanyan, Sevan, Çağdaş Türkçenin Etimolojisi [Etîmolojiya Tirkiya Modern] (bi tirkî): xezîne
• Schmitt, Rüdiger (1989): Compendium Linguarum Iranicarum‎, Wiesbaden: Reichert Verlag
• Tavernier, Jan (2007): Iranica in the Achaemenid Period (ca. 550-330 B.C.): Lexicon of Old Iranian Proper Names and Loanwords, Attested in Non-Iranian Texts, Peeters Publishers.
• Cabolov, R. L. (2001–2010), Etimologičeskij slovarʹ kurdskovo jazyka [Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî] (bi rusî), Moskova: Russian Academy Press Vostochnaya Literatura

Werger

• Afrîkansî: skat
• Almanî: Schatz → de nêr, Tresor → de nêr, Schatzkammer → de mê, Vermögen → de nêtar
• Azerî: xəzinə → az
• Baskî: altxor
• Bretonî: teñzor → br nêr (pirjimar: teñzorioù)
• Bulgarî: съкровище → bg (săkrovište)
• Çekî: poklad → cs nêr
• Çînî: 珍宝 → zh (zhēnbǎo)
• Danmarkî: skat → da
• Endonezyayî: harta karun → id
• Erebî: ثروة (θerwe)
• Ermenî: գանձ → hy (ganj)
• Esperantoyî: trezoro → eo
• Esperantoyî: trezoro → eo
• Farisî: گنجینه (gencîne), خزینه → fa, گنجینه → fa, مال → fa, خزانه → fa
• Farisî: گنجینه → fa (ganǧynah)
• Ferî: dýrgripur
• Fînî: aarre → fi
• Fransî: trésor → fr
• Friyolî: skat
• Frîsî: skat → fy
• Frîsî: skat → fy
• Gaelîka skotî: ionmhas
• Gotî: 𐍃𐌺𐌰𐍄𐍄𐍃 (skatts)
• Gurcî: განძი (ganʒi)
• Hindî: खजाना → hi (xecane)
• Hindî: खजाना → hi (khajānā)
• Holendî: schat → nl mê
• Îbranî: אֹוֹצָר (otsar)
• Îbranî: מַטְמון nêr
• Îdoyî: trezoro → io
• Îngilîziya kevn: maþm
• Îngilîzî:treasure → en, assets → en, reservoir → en, receptacle → en, exchequer → en, treasury → en
• Îrlendî: taisce m
• Îtalî: tesoro → it nêr
• Japonî: 宝 → ja (takara)
• Katalanî: tresor → ca
• Koreyî: 보물 → ko (bomul)
• Latviyayî: dārgumu
• Lîtwanî: lobis
• Mecarî: kincs → hu
• Oksîtanî: tresaur → oc n, tresòr n
• Papyamentoyî: tesoro
• Polonî: skarb → pl nêr
• Portugalî: tesouro → pt nêr
• Qazaxî: қазына (qazına)
• Romanyayî: comoară → ro mê
• Rusî: сокровище → ru (sokrovichtche) nêtar
• Samiya bakurî: dávvir
• Sanskrîtî: कोश → sa (kośa) nêr
• Sirananî: gudu
• Slovakî: poklad nêr
• Slovenî: zaklad → sl nêr
• Spanî: tesoro → es nêr
• Spanî: tesoro → es
• Swahîlî: dafina → sw
• Swêdî: skatt → sv giştî
• Şîngazîcayî: hazina
• Tayî: สมบัติ → th (sŏmbàt)
• Tirkî: hazine → tr, define → tr, gömü → tr, göbektaşı
• Ûkraynî: скарб (skarb)
• Walonî: trezôr → wa n
• Weylsî: trysor → cy n
• Yûnaniya kevn: θησαυρός (thēsaurós) nêr
• Yûnanî: θησαυρός → el (thisavrós) nêr