germ

Kurmancî

Bilêvkirin

•  IPA^(kilîd): /ɡæɾm/
• Deng (Bidlîs)^ⓘ
• Kîtekirin: germ

Rengdêr

Pozîtîv	Komparatîv	Sûperlatîv
germ	germtir	herî germ (merkezî) tewrî germ (rojavayî) germtirîn (soranîzm)

Vexwarineke germ.

Rojên germ mirov dixwazin avê li xwe bikin.

germ

1. ne sar, ne tezî,
   xwedî tîn, tesîra agirî yan jî ya rojê

   Hewayê germ, çaya germ, welatên germ.

   Agir gelek/pir germ e.

   Îro hewa germ e.

   Havînê dinya germ e û zivistanê sar e.

   Dijmane: sar, tezî, cemidî

2. gur, geş, xurt:

   Bazar germ bûye.

   Gotûbêj li ser wê mijarê germ in.

   • Her dema xutbe dihate
     Germ dibûn zikr û civate
     Keşf dibûn jê mucizate — (Feqiyê Teyran, , ~1620)
3. ji dil, cidî, dostane

   Silavên germ, spasiyeke germ, bixêrhatineke germ.

Bi alfabeyên din

• kurdî-erebî: گه‌رم
• kurdî-krîlî: гәрм

Herwiha

• gerim
• garm
• garmik

Nêzîk

• kel

Têkilî

• hînik

Qafiye

• çerm
• nerm
• şerm
• term

Binêre herwiha

• genim

Jê

• germ bûn (lêker)
• germ kirin (lêker)
• germa
• germahî
• germandin
• germandî
• germatî
• germav
• germavî
• germayî
• germbûn (navdêr)
• germbûyî (rengdêr)
• germkirin (navdêr)
• germkirî (rengdêr)
• germpîv
• germpîvk
• germşîr

Etîmolojî

Dara etîmolojiyê

Proto-hindûewropî
*gʷʰer- (“germ”)

Proto-hindûewropî
*-mós (“navdêrên emelî çêdike”)

Proto-hindûîranî
*gʰarmás (“tîn”)

Proto-îranî
*garmáh (“tîn”)

Kurmancî
germ

Mîrasmayî ji proto-îranî *garmáh (“tîn”), ji proto-hindûîranî *gʰarmás (“tîn”), ji proto-hindûewropî *gʷʰer- (“germ”) + *-mós (“navdêrên emelî çêdike”).

Hevreha soranî گه‌رم (germ), hewramî/zazakî germ, belûçî/farisî گرم‎ (germ), peştûyî ګرم‎ (gerëm), avestayî 𐬔𐬀𐬭𐬆𐬨𐬀‎ (garəma, /gerime/)... sanskrîtî घर्म (gharma) (gharmá), hindî घर्म (gharma), ûrdûyî گھرم (‎gharm, gherm)... ermenî ջերմ (ǰerm) (ǰerm)... almanî/holendî/îngilîzî warm, danmarkî/norwecî/swêdî varm... latînî formus (germ)... yûnaniya kevn θερμός (thermós) (thermós)... rusî горе́ть (gorétʹ) (gorétʹ: sotin, şewitîn, hilbûn) û греть (gretʹ: germ kirin)...

Peyva yûnanî θερμός (thermós) hem wek termos û hem jî wek pêşgira termo- ketiye gelek zimanan û kurdî jî.

Heman rehê proto-hindûewropî herwiha serekaniya peyva latînî fornus / furnus e ku wek firin ketiye kurdî jî.

Çavkanî:

• Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
• Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg
• Rix, Helmut, edîtor (2001): Lexikon der indogermanischen Verben, çapa duyem, Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert Verlag. ISBN 3895002194
• The Tower of Babel - An Etymological Database Project [Birca Babilê - Projeyeke Danegeha Etîmolojî] (bi îngilîzî û rusî): http://starling.rinet.ru/
• Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010
• Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots^[1], Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an

Bi zaravayên din

• Soranî: گه‌رم (germ)
• Xwarîn: germ
• Hewramî: germ
• Zazakî: germ → diq

Werger

hinekî germ, bi awayekî xweş germ

• Albanî: i ngrohtë → sq
• Almanî: warm → de
• Aromanî: caldu
• Asamî: গৰম (gorom)
• Avarî: хинаб (xinab)
• Azerî: ilıq → az
• Başkîrî: йылы (yïlï)
• Belarusî: цёплы → be (cjóply)
• Bengalî: গরম → bn (gôrôm)
• Bretonî: tomm → br
• Bulgarî: то́пъл (tópǎl)
• Burmayî: ပူ → my (pu), နွေး → my (nwe:)
• Buryatî: дулаан (dulaan)
• Cingphoyî: lum
• Çeçenî: мела (mela)
• Çekî: teplý → cs
• Çînî:

  Kantonî: 暖 (nyun⁵)

  Mandarînî: 暖和 → zh (nuǎnhuó), 溫暖 / 温暖 (wēnnuǎn)

• Çuvaşî: ӑшӑ (ăšă)
• Danmarkî: varm → da, lun
• Endonezyayî: hangat → id, panas → id
• Erebî: دَافِئ (dāfiʔ), دَفِيء (dafīʔ)
• Ermenî: ջերմ → hy (ǰerm), տաք → hy (takʻ)
• Esperantoyî: varma → eo
• Estonî: soe → et
• Evenî: ням (ņam)
• Evenkî: няма (ņama)
• Farisî: گرم → fa (garm)
• Fînî: lämmin → fi, lämpöinen → fi
• Fransî: chaud → fr n, chaude → fr m
• Friyolî: cjalt, čhald
• Frîsiya bakur: wārem
• Frîsî: waarm → fy
• Gaelîka skotî: blàth
• Galîsî: quente → gl n, morno → gl
• Gurcî: თბილი → ka (tbili)
• Guwaranî: aku
• Haîtî: cho
• Higaononî: madagadang
• Hindî: गरम → hi (garam), गर्म → hi (garma)
• Hmongî: kub, sov
• Holendî: warm → nl
• Îbranî: חמים → he n (khamím), חמימה m (khamimá)
• Îngilîziya kevn: wearm
• Îngilîzî: warm → en
• Îngriyî: lämmää, sooja
• Îngûşî: мела (mela)
• Înterlîngua: calide, calorose
• Îrlendî: te
• Îtalî: caldo → it
• Îu mienî: siouv
• Îzlendî: hlýr → is
• Japonî: 暖かい → ja (あたたかい, atatakai), 温かい → ja (あたたかい, atatakai), ホカホカ (Hokahoka)
• Javayiya kevn: hangĕt, panas
• Javayî: anget → jv
• Kalmîkî: дулан (dulan)
• Kaşûbî: cepły
• Katalanî: calent → ca, càlid → ca
• Keçwayî: q’uñi → qu
• Kirgizî: жылуу → ky (cıluu)
• Komî-permyakî: шоныд (šonyd)
• Koreyî: 따뜻하다 → ko (ttatteuthada)
• Kottî: fal, phal
• Kreyoliya morîtanî: so
• Latgalî: sylts
• Latînî: calidus → la, caleō, formus
• Latviyayî: silts → lv
• Lawsî: ອຸ່ນ (ʼun), ອົບອຸ່ນ (ʼop ʼun)
• Lîtwanî: šiltas n, šilta m
• Lombardî: cald
• Luksembûrgî: waarm → lb, wuarm
• Mòçenoyî: bòrm
• Makedonî: топол (topol)
• Malayalamî: ഊഷ്മള → ml (ūṣmaḷa)
• Malezî: hangat, suam, panas → ms
• Mançûyî: ᠪᡠᠯᡠᡴᠠᠨ
• Mansiya bakurî: ма̄лтып (māltyp), лоньсиӈ (lonʹsiň)
• Maorî: mahana → mi, pūmahana, pūwerawera, pūwera, pūāhuru, āhuru
• Mecarî: meleg → hu
• Mizoyî: lum
• Mongolî: дулаан → mn (dulaan), дулаахан (dulaaxan)
• Nanayî: няма (njama)
• Normandî: caûd
• Norwecî: varm → no
• Oriyayî: ଗରମ (gôrômô)
• Osetî: хъарм (qarm)
• Oygurî: ئىلمان (ilman), ئىسسىق (issiq)
• Ozbekî: iliq → uz, issiq → uz
• Papyamentoyî: kayente
• Polonî: ciepły → pl
• Portugalî: morno → pt, quente → pt
• Qazaxî: жылы (jyly)
• Rapanuyî: hana
• Rawangî: lø̀m
• Romancî: chaud
• Romanî: tato
• Romanyayî: cald → ro n, caldă → ro m
• Rusî: тёплый → ru (tjóplyj)
• Samiya bakurî: liekkas
• Samoayî: mafanafana
• Sanskrîtî: उष्ण → sa (uṣṇa)
• Sardînî:

  Kampîdanî: buddiu, basca, callenti

  Logudorî: caente, callente, buddiu, caldu

• Sassarîsî: caldu
• Sebwanoyî: alimuot, igang
• Sicîlî: càudu → scn
• Sirboxirwatî:

  Kirîlî: топао

  Latînî: topao → sh

• Slaviya kevn:

  Kirîlî: топлъ (toplŭ)

• Slovakî: teplý
• Slovenî: topel → sl
• Sorbî:

  Sorbiya jêrîn: śopły

  Sorbiya jorîn: ćopły

• Spanî: caliente → es, cálido → es, caluroso → es
• Sundanî: warm
• Swêdî: varm → sv
• Tacikî: гарм → tg (garm)
• Talysh:

  Talişî: گرم (garm)

• Tagalogî: mainit
• Tayî: อุ่น → th (ùn)
• Telûgûyî: వెచ్చని → te (veccani)
• Ternateyî: sahu
• Teterî: җылы (cılı)
• Tetûmî: manas
• Tidoreyî: sahu
• Tirkî: ılık → tr
• Tirkmenî: ýyly
• Tongî: māfana
• Toxarî B: tāpce, emalle
• Tupînambayî: akub
• Udmurtî: шуныт (šunyt)
• Urdûyî: گرم (garam, garm)
• Ûkraynî: те́плий (téplyj)
• Venîsî: calt
• Viyetnamî: ấm → vi
• Voroyî: lämmi
• Weylsî: cynnes → cy
• Ximêrî: ក្ដៅ → km (kdaw)
• Yidîşî: וואַרעם (varem)
• Yûnanî: ζεστός → el (zestós)

  Kevn: θερμός (thermós)

• Zêlandî: waerm

Ev qismê Wergerê ji malûmatên naveroka vê versiyona madeya warm a Wîkîferhenga îngilîzî pêk tê.

kel, zêde germ

• Ahomî: 𑜍𑜨𑜃𑜫 (ron)
• Albanî: nxehtë → sq
• Almaniya Pennsylvania: heess
• Almanî: heiß → de
• Asamî: গৰম (gorom), তপত (topot), চেঙা (seṅa)
• Astûrî: caliente → ast
• Aynuyî: セセㇰ (sesek), セイセㇰ (seysek)
• Azerî: isti → az, qaynar → az, qızğın → az
• Bahnarî: tŏ
• Baskî: bero
• Başkîrî: эҫе (eθe)
• Belarusî: гара́чы (haráčy)
• Bengalî: গরম → bn (gôrôm)
• Bîkoliya naverast: mainit
• Bulgarî: горе́щ (goréšt)
• Burmayî: ပူ → my (pu)
• Çamicuroyî: chpelo
• Çeçenî: довха (dowxa)
• Çekî: horký → cs n
• Çerokî: ᎤᏗᎴᎩ (udilegi)
• Çînî:

  Kantonî: 熱 / 热 (jit⁶)

  Dunganî: жә (řə)

  Mandarînî: 熱 / 热 → zh (rè)

  Minnanî: 熱 / 热 → zh-min-nan (joa̍h, loa̍h), 燒 / 烧 → zh-min-nan (sio)

  Wuyî: 熱 / 热

• Çukçî: нытгылӄин (nytgylqin)
• Danmarkî: varm → da
• Divehî: ހޫނު (hūnu)
• Endonezyayî: panas → id
• Erebî: حَارّ → ar n (ḥārr), سَاخِن → ar (sāḵin)

  Erebiya misrî: سخن (suḵn)

  Erebiya hîcazî: حار (ḥārr)

• Ermenî: տաք → hy (takʻ)
• Esperantoyî: varmega
• Estonî: kuum → et
• Evenkî: хэку (həku)
• Farisî: داغ → fa (dâğ)
• Ferî: heitur
• Fînî: kuuma → fi
• Frankoprovansî: chôd
• Fransî: chaud → fr
• Friyolî: cjalt, čhald
• Gaelîka skotî: teth
• Galîsî: quente → gl
• Gurcî: ცხელი → ka (cxeli)
• Guwaranî: aku
• Haîtî: cho
• Hindî: गरम → hi (garam), गर्म → hi (garma), उष्ण → hi (uṣṇ), तपित → hi (tapit)
• Hungarian: (excessively, unpleasantly) forró → hu, (pleasantly, moderately) meleg → hu
• Hîlîgaynonî: mainit
• Hmongî: kub
• Holendî: heet → nl, warm → nl
• Isanî: ฮ้อน
• Îbranî: חַם (kham)
• Îdoyî: varmega → io
• Îlokanoyî: napudot
• Îngilîziya kevn: hāt, wearm
• Îngilîzî: hot → en
• Îngriyî: kuuma, vari
• Îngûşî: дӏайха (dˀajxa)
• Înterlîngua: calide
• Îrlendî: te

  Îrlendiya kevn: té

• Îtalî: caldo → it, bollente → it
• Îu mienî: jorm
• Îzlendî: heitur → is
• Japonî: 熱い → ja (あつい, atsui)
• Javayî: panas → jv
• Kapampanganî: mapali
• Katalanî: calent → ca
• Kayingangî: rỹ
• Keçwayî: rupha
• Keşmîrî: وُشُن (vuśun), گَرٕم (garụm), تۆت (tot)
• Kirgizî: ысык → ky (ısık)
• Kîngalî: රස්නෙ (rasne), උණු → si (uṇu)
• Komî-permyakî: пöсь (pösʹ)
• Koreyî: 뜨겁다 → ko (tteugeopda),
• Kottî: afam, fal, phal, paltu, palá, pfóltu
• Kreyoliya fransî ya Louisiana: sho
• Latgalî: korsts
• Latînî: calidus → la, igneus → la
• Latviyayî: karsts → lv
• Lawsî: ຮ້ອນ (hǭn)
• Lîtwanî: karštas
• Lueyî: ᦣᦸᧃᧉ (hoan²)
• Makedonî: врел (vrel), жежок (žežok), топол (topol)
• Malayalamî: ചൂട് → ml (cūṭŭ)
• Malayiya baba: pane
• Malezî: panas → ms
• Maltayî: sħun n
• Mançûyî: ᡥᠠᠯᡥᡡᠨ
• Maorî: mahana → mi, wera
• Maratî: गरम (garam), तप्त (tapta)
• Mongolî: халуун → mn (xaluun)
• Nanayî: пеку (pjeku)
• Naxî: cer
• Norwecî: varm → no, het → no
• Oksîtanî: caud → oc n
• Oromoyî: ho'aa
• Osetî: тӕвд (tævd)
• Oygurî: ئىسسىق (issiq)
• Ozbekî: issiq → uz
• Pangasînanî: ampuetang
• Paraukî: hax
• Peştûyî: تود → ps n (tod), توده m (tawda), ګرم (garëm)
• Polonî: gorący → pl
• Portugalî: quente → pt
• Qazaxî: ыстық (ystyq)
• Rapanuyî: hana
• Romanyayî: cald → ro, fierbinte → ro
• Rusî: горя́чий (gorjáčij)
• S'gaw karenî: ကိၢ် (koẖ)
• Saksoniya kevn: hēt, warm
• Samoayî: vevela
• Sanskrîtî: उष्ण → sa (uṣṇa), तप्त → sa (tapta)
• Sebwanoyî: init
• Sirboxirwatî:

  Kirîlî: вру̑ћ

  Latînî: vrȗć → sh

• Sîlhetî: ꠉꠞꠝ (goromo)
• Slovakî: horúci
• Slovenî: vroč → sl
• Somalî: kul
• Spanî: caliente → es, muy caliente
• Swêdî: het → sv, varm → sv
• Şanî: ႁွၼ်ႉ (hô̰an)
• Tacikî: доғ (doġ)
• Tagalogî: mainit, nakapapaso
• Tayiya bakurî: ᩁ᩶ᩬᩁ
• Tayî: ร้อน → th (rɔ́ɔn)
• Telûgûyî: వేడైన (vēḍaina)
• Teterî: эссе (esse)
• Tetûmî: manas
• Tirkî: sıcak → tr
• Tirkmenî: yssy
• Tîbetî: ཚ་པོ (tsha po)
• Tongî: vela
• Toxarî B: emalle
• Tupînambayî: akub
• Tuvanî: изиг (izig), хайныышкынныг (xaynıışkınnıg)
• Udî: гам (gam)
• Udmurtî: пӧсь (pösʹ)
• Urdûyî: گرم (garam)
• Ûkraynî: гаря́чий (harjáčyj)
• Viyetnamî: nóng → vi
• Volapûkî: hitik → vo
• Warayî: init, paso, tub-ok
• Weylsî: poeth → cy
• Ximêrî: ក្ដៅ → km (kdaw)
• Yidîşî: הייס (heys)
• Yorubayî: gbona
• Yûnanî: ζεστός → el n (zestós), θερμός → el (thermós)

  Kevn: θερμός (thermós), ζεστός (zestós)

• Zhuangî: ndat
• Zuluyî: fudumele

Ev qismê Wergerê ji malûmatên naveroka vê versiyona madeya hot a Wîkîferhenga îngilîzî pêk tê.

Navdêr

germ m

1. germahî, germayî, germî, rewşa germ:
   • Laşê gernas û mêra ji ber gulê neyara
     Nemaye cî ji derdan birîn li ser birînê
     Tilî nema xwe digrin li çeqmaqê tifinga
     Zingirîne ser û bin ji germê, tev ji tînê. — (Seydayê Tîrêj: Birîn li ser birînê)

Werger

germahî — binêre germahî

Soranî

Rengdêr

germ

1. germ
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

Zazakî

Rengdêr

germ (forma mê germe)

1. germ
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

Îngilîzî

Bilêvkirin

• Deng (DYA)^ⓘ

Navdêr

germ

1. dirm, dirme, bav, mîkrob, zindîlok, xore, toke
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]