evîn

Ji Wîkîferheng
Jump to navigation Jump to search
1rightarrow.png Binêre herwiha: Evîn

Kurdî[biguherîne]

navdêr,

Kupîd, xudayê yewnanî-romanî yê evînê, bi maçekê Psîşêyê ji nû ve vedijîne. Heykelê 1787-1793 yê Canova (Kanova).

Wate[biguherîne]

  1. hezkirina ji kesekê/î
    (bi taybetî zelamek ji jinekê yan jî jinek ji zelamekî)
  2. navê jinan, navê keçikan
    • Hevalê min ji evînê re hez dike.

Ji wêjeya klasîk[biguherîne]

Şubhê Ferhad û Şirînê
Wer ji ber 'işq û evînê
Min di rê çit ev kilox
(Dîwana Melayê Cizirî ~1640, Melayê Cizîrî)

Herwiha[biguherîne]

Bi alfabeyên din[biguherîne]

Hevwate[biguherîne]

Bikaranîn[biguherîne]

Ji[biguherîne]

Herwiha hevîn, forma "kurdîkirî" ji peyva "hebîn", belkî bi têkilkirina li gel peyva "vîn, viyan" ya esil-kurdî, ji erebî حب (ḥebbe: hez kirin, vîn, viyan) + -în ya kurdî, têkilî حب (ḥubb: evîn, eşq, viyan, işq), hevreha aramî ܚܘܒܐ (ḥubba: evîn, hezkirin, viyan, vîn), îbrî אהב (ehev). Bo guherîna b/v bide ber "bab/bav, xirab/xirav, vapor/bapor..." Herwiha bo ketina "h" bide ber van peyvan: hesp/esp, erzan/herzan, ewr/hewr, asin/hesin..." Ne ji "e+vîn" hatiye çêkirin ji ber ku di kurdî pêşpirtikek wisa ya peyvsaz nîne.

ئه‌وین (ewîn) ya soranî vê dawiyê ji kurmancî (behdînî) hatiye wergirtin û hê jî baş di soranî de belav nebûye. Ji eynî rehê erebî: hebandin, hebîb, mehbûb, mihbet...

Ferhat U[biguherîne]

Hemû agahiya li ser vê peyvê çewt e. Peyva evîn/evistin hevreha Pehlewî ebayistan (xwastin, lazim bûn, viyan) e. Tîpa B ya Pehlewî di Kurdî de dibe V. Binihêre Pehlewî eburnay bûye virnî(zarrokê hîn pir biçûk). Abisten bûye avisîn (ducanî bûn, avis bûn).

Ji Durxaneya Cellikanî[biguherîne]

fikra evînê di kurdî de têkil û tevlihev bûye ka ez ji we re zelal bikim;

Evîn û evistin û hebîn: evîn kurteya evistinê ye û evistin ji arî derketiye û peyvên amer hez kirina frankî,amare a latînkî ji *ama- ya proto hind û ewropî ango ji arî derketine. sanskirîtî amisi, avestkî *ama-îngîlkî enemy ango nehezkirin dijhezkirin ango dijmin,have a îngîlkî, haben a almankî hemû ji heman ripinê peyda bûne ango ev evîn û hebîn û hevîn ên kurdî tu jî erebkî nehatine rastûrê ji kanistana zimanê arî hatine pê

sînayene: Em werin ser peyva zazakî `sînayene`. Bi rastî jî peyveke gelek xweser û xwerû ye. Min gelekî jê hezkir. Ev peyv bê guman ji peyv evîstin ve ji heman ripinî peyda bûne ango sînayene bi evîsînê ve yek e. Peyva zazakî `sînayene` ango hezkirin bixwe berjenga arîbûna peyva `hevîn` û `hebîn ê ye ger mirov li peyva sanskirîtî a li jor binêre têkilî û peywendiya peyva zazkî `sînayene` a bi `amisî` ya Sanskirîtî û `evistina kurmancî derdikeve holê.

Hezkirin: Peyva `hezkirin`ê di kurdî de tenê tê wateya `eşq` û `hub`ê di tirkî de bi wateya `tam` ê,di ecemkî de xuya nake. çend peyvên wek hezê di erebkî de hene lê belê ji aliyê semantîkê ve tu peywendiyên wan bi hezkirin kurdî ve tune ne ye. Belê hîngahînan peyva hezkirnê ji kîjan ripinê peyda bûye.Bamilê peyva hezê jî ji a *ama- derketiye. Rastî ev e. Eşq: Ev peyv ji peyv arî axûşê peyvda bûye axûş di farsî de hembêz e, di kurdî de ev bûye koş.Gava ev bêje gihişt nava erebkî şiklê eşqê hilgirt. Lewma di kurdî peyva eşkê wisa berbelav û pert tê bikaranînê. Koş,koşe û koşk,kiosk hemû ji vê peyvê hatine pê.

[biguherîne]

Werger[biguherîne]